187
حديث پژوهي

دوم ، خود ، رجحان است .
علاّمه مجلسى ، بعد از نقل اين روايات گفته است :
شكى نيست كه نقل حديث با الفاظ امام عليه السلام بهتر است ؛ بويژه در اين دوران كه اصطلاحات ، تغييريافته و فاصله زمانى با عصر معصوم ، بسيار است و قرائت هم از دست رفته است . ۱
همين مطلب را خطيب بغدادى گفت ، چنان كه در صفحات پيشين از او نقل كرديم .
خلاصه آن كه ، احاديث ، فى الجمله بر جواز نقل به معنا دلالت دارند .

ب . رويّه عُقلا :

نقل به معنا ، بدانسان كه در معنا خللى وارد نشود ، در محاورات عقلايى ، امرى متعارف و شايع است . شارع نيز از اين رويّه ، رَدْعى نداشته است . به تعبير ديگر ، عقلا در محاورات خود ، با اين تسامح ، به نقل مى پردازند و خود را مقيّد به نقل عين واژه ها نمى دانند . شريعت اسلامى نيز از اين سيره و روش ، منع نكرده است ، بلكه روايات نقل شده پيشين ، مويّد اين روش است .
برخى از عالمان علوم حديث درباره نقل به معنا گفته اند :
بداهت عقل ، حكم به جواز ، بلكه رجحان آن مى نمايد . ۲
پدر شيخ بهايى (چنان كه گذشت) فرمود :
اكثر پيشينيان و متأخّران از فرقه هاى مختلف اسلامى ، بر اين عقيده اند كه نقل به معنا جايز است . ۳
فخرالدين طُرَيحى گفته است :

1.بحار الأنوار ، ج۲ ، ص۱۶۴ .

2.علم الحديث ، كاظم مديرشانه چى ، دفتر انتشارات اسلامى ، قم ، ص۱۲۸ .

3.وصول الأخيار إلى أصول الأخبار ، ص۱۵۲ .


حديث پژوهي
186

۰.رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمود :«هركس بر من دروغ بندد ، جايگاهش ميان دو چشم دوزخ است» . اين سخن بر ياران ايشان گران آمد و ناراحتى بر چهره آنان آشكارشد . گفتند : اى رسول خدا صلى الله عليه و آله ! ما سخنى از شما مى شنويم ، از آن مى كاهيم يا بر آن مى افزاييم و تقديم و تأخير در آن انجام مى دهيم . «مراد من اين گونه نقل نيست ؛ بلكه آن است كه كسى دروغى به من نسبت دهد و قصدش عيبجويى از من يا مشوّه ساختن دين باشد» .

در برابر اينها ، پاره اى از احاديث برخود دارى از زياده و نقيصه در نقل ، دلالت دارند ، مانند :

۱.امام صادق عليه السلام در پاسخ ابوبصير و در تفسير آيه «الذين يستمعون القول فيتّبعون أحسنه» فرمود :«هوالرجل يسمع الحديث فيحدّث به كما يسمعه ، لايزيد فيه ولاينقص» . ۱

۰.مراد ، كسانى هستند كه چون حديثى مى شنوند ، بدون كم يا زيادكردن ، نقل مى كنند .

۲.روى عن النبى صلى الله عليه و آله إنّه قال :«رحم اللّه امرءا سمع مقالتي فلم يزد فيه ، فربّ حامل فقه ليس بفقيه» . ۲

۰.از رسول خدا نقل شده است كه فرمود :«خداى رحمت كند كسى را كه چون سخن مرا شنيد ، آن را دريابد و همانگونه به ديگران برساند! چه بسا ناقل فقهى كه خود فقيه نيست» .

اين احاديث ، بر رجحان و برترى نقل با الفاظ دلالت دارند و اين مطلب ، جاى ترديد و انكار نيست . لكن بايد دانسته شود كه اين روايات ، معارض دسته اول نيست ؛ چراكه آنها در دلالت بر جواز ، صراحت داشت و اين دسته ، اگر بر منع به طور قطع دلالت داشت ، بايد حمل بر رجحان مى شد ؛ چه رسد به اكنون كه مضمون دسته

1.الكافى ، ج۱ ، ص۵۱ ، ح۱ .

2.كنز العمّال ، ج۱۰ ، ص۲۲۸ ، ش۲۹۲۰۱ ؛ اين حديث ، با تعبيرهاى ديگر نيز نقل شده است . (رجوع شود به : كنز العمّال ، ج۱۰ ، ش۲۹۱۹۳ تا ۲۹۲۰۵ و نيز ۲۹۴۷۱) .

  • نام منبع :
    حديث پژوهي
    سایر پدیدآورندگان :
    مهدی مهریزی
    تعداد جلد :
    3
    ناشر :
    انتشارات دارالحدیث
    محل نشر :
    قم
    تاریخ انتشار :
    1381
    نوبت چاپ :
    اول
تعداد بازدید : 6081
صفحه از 462
پرینت  ارسال به