115
حديث پژوهي

حماد در سال ۲۰۹ ه ، از دنيا رفته و در آن هنگام به شهادت مشايخ رجال ، هفتاد و چند سال داشته است كه در نتيجه ولادت او در سال هاى حدود ۱۳۵ هجرى رخ داده است . وفات امام صادق عليه السلام سال ۱۴۸ هجرى بوده كه در آن زمان ، سن حمّاد ، نزديك به سيزده سال مى شود . با اين وصف در اين صحيحه خطاب به حماد آمده : «ما أقبح بالرجل يأتى عليه ستون سنة أو سبعون سنة فما يقيم صلاة واحدة بحدودها تامة» . ۱
از طرف ديگر ، واضعان حديث ، هميشه اخبار دروغ را به نام راويان خوش نام منتشر مى كردند . بر اين اساس ، اين مسلك (مسلك متأخران) ، نه جامع احاديث صحيح خواهد بود و نه مانع احاديث غير صحيح .

۴ . مشكل تمييز مشتركات

از ديگر مشكلات اين نظريه ، معضل مشتركات است . نام هاى بسيارى در اسناد حديث ، موجود است كه ميان افراد مختلف ، مشترك است . تشخيص آن كه راوى در اين جا كداميك است ، امرى دشوار است و راه حل هاى موجود (چون : انصراف ، طبقات رجالى ، راوى و مروى عنه) ، چندان اطمينان آور نيست .
البته تلاش هايى از زمان مولف «جامع الرواة » به اين سو صورت يافته و در زمان مرحوم آية اللّه بروجردى گسترده شده و به دست رجالى بزرگ معاصر ، آية اللّه خويى ، به مرحله قابل توجهى رسيده است ، اما هنوز از حدّ كتب اربعه تجاوز نكرده و كارى در باره روايات «وسائل الشيعة » انجام نگرفته است .

۵ ـ عدم توجه به نقد محتوايى

همانگونه كه در نقد رأى مشهور گذشت ، عدم توجه به نقد محتوايى ، غفلت از يك شيوه عقلايى و شرعى است كه مع الْأسف در اين رأى نيز مشهود است .

1.معرفة الحديث ، محمد باقر البهبودى ، مركز انتشارات علمى ـ فرهنگى ، ص ۳ ـ ۴ .


حديث پژوهي
114

دست آورد (همانگونه كه استاد مدير شانه چى تصريح دارد) ؛ ۱ و اين هم مشكل ديگرى است كه اين نظريه بدان مبتلاست . ۲
از سوى ديگر ، سياسى و عقيدتى بودن پاره اى از جرح و تعديل ها مشكل ديگرى است كه به جهت وسعت و گستره آن در زندگى انسان ها نمى توان با اصل عدم ، آن را دفع كرد . مگر محمد بن سنان را علماى رجال ، تضعيف نكرده اند؟ ۳ اما برخى فقيهان مى گويند تضعيف وى به جهت ديدگاه هاى بلند وى بوده كه براى رجاليان ، مفهوم نبوده است . ۴
طرد يونس بن عبدالرحمان ، و آنچه در مورد برخوردهاى تند قمّيين گفته شده ، از اين دست است . ۵

۳ . جامع و مانع نبودن

اگر بر اين روش (ديدگاه متأخّران) تكيه شود ، بسا كه سلسله سند روايتى (به اصطلاح جديد) «موثق» باشد ، اما آن روايت ، در حقيقت مجعول باشد ، و يا اين كه سلسله سندى در كتب رجال ، امتياز «ثقه» را كسب نكند ، اما حديث آن ، صادق و معتبر باشد!
مولف كتاب «معرفة الحديث» ، در نقد اين روش و اثبات مغنى نبودن آن ، صحيحه حمّاد بن عيسى را در باب آداب نماز ، نقض كرده است . وى مى گويد اين حديث كه مورد عمل فقيهان بوده و در كتب حديث به عنوان «صحيحه» از آن ياد شده و روات آن تعديل شده اند ، جعلى است . و بر اين ادعا سه قرينه اقامه كرده كه يكى از آنها اين است :

1.دراية الحديث ، ص ۱۱۶ .

2.براى توضيح بيشتر ، رجوع شود به : فصل نامه يـاد ، ش ۸ ، ص ۱۲۷ .

3.معجم رجال الحديث ، ج ۱۶ ، ص ۱۵۱ ـ ۱۶۳ .

4.حضرت آية اللّه عبداللّه جوادى آملى ؛ استفاده شفاهى نويسنده از محضر ايشان .

5.معجم رجال الحديث ، ج ۲۰ ، ص ۱۹۸ ـ ۲۱۸ .

  • نام منبع :
    حديث پژوهي
    سایر پدیدآورندگان :
    مهدی مهریزی
    تعداد جلد :
    3
    ناشر :
    انتشارات دارالحدیث
    محل نشر :
    قم
    تاریخ انتشار :
    1381
    نوبت چاپ :
    اول
تعداد بازدید : 6190
صفحه از 462
پرینت  ارسال به