دست تصحيح بوده است كه به دلايل نامعلومى تا كنون منتشر نشده‏اند. يكى از آنها، مختصر تفسير على بن إبراهيم القمى است كه از جهات متعدّد، حائز اهمّيت است.^۱از جمله به دليل نقدهاى متعدّد بر برخى روايت‏هاى آن تفسير كه با برخى مبانى كلامى اماميه، مانند عصمت انبيا عليهم السلام ، ناسازگار است. اين نقدها در نوع خود، در ميان دانشوران حلّى نيز كم‏مانند است.
دومين اثر، شرح نهج البلاغةى وى كه بنا به گزارش مجلّه تراثنا،^۲ از حدود بيست سال پيش از اين، قرار بر تصحيح آن بوده است؛ ولى تا كنون خبرى از انتشار آن در دست نداريم. در سال‏هاى اخير، «بنياد نهج البلاغه»، تصميم بر چاپ اين شرح داشته است.
از ابن عتايقى، شرحى نيز بر إرشاد الأذهان علّامه حلّى با نام دُرَرُ النُّقاد بر جاى مانده است كه حجم آن، شايان توجّه است و نسخه‏اى از آن در كتاب‏خانه مركزى دانشگاه تهران، موجود است.^۳ تصويرى از اين نسخه نيز در مؤسّسه دار الحديث قم، نگهدارى مى‏شود.
ابن عتايقى، پس از سال ۷۸۸ق، در گذشته است‏^۴ و قدمت فراوان آثار وى نيز دليلى ديگر براى اهمّيت دادن به آنهاست.^۵ اگر روزى اين چند اثر وى به چاپ برسد، بى شك چهره تابناك يكى از برجسته‏ترين شخصيت‏هاى حلّى براى پژوهندگان روزگار ما آشكارتر و روشن‏تر مى‏گردد.

نشان از راه يافتن ميراث فقهى حوزه‏هاى علمى ايران به حلّه دارد. همچنين است بهره‏گيرى سيّد ابن طاووس از نوشته‏هاى برخى عالمان حوزه ايران،^۱ و ارتباط حوزه حلّه با حوزه جبل‏عامل - كه در يك نگاه، مى‏توان آن را ميراثدار و فرزند حوزه حلّه دانست - ، از محورهايى است كه همچنان جاى بررسى بيشتر دارد. بررسى تعامل شاگردان جبل‏عاملى دانشوران حلّه با استادان خود، از جمله بزرگانى همچون شيخ يوسف بن حاتم شامى‏^۲ و شهيد اوّل - كه از شاگردان برجسته فخر المحقّقين به شمار مى‏آيد - نيز در اين راستا، شايان توجّه است.
ج - بررسى روند انديشه‏ها، دگرگونى‏هاى فكرى و فعّاليت‏هاى علمى حوزه حلّه پس از علامه حلّى. اين محور از آن جهت اهمّيت دارد كه معمولاً تاريخ حوزه حلّه را تا دوره علّامه حلّى بررسى مى‏كنند و به دوره‏هاى پس از او، دانشوران پس از وى و انديشه‏هاى آنان، كمتر توجّه مى‏شود. اين در حالى است كه حوزه حلّه تا بيش از يكصد سال پس از علّامه حلّى نيز به فعّاليت‏هاى خود ادامه داده است و بزرگانى همچون فخر المحقّقين، ابن عتايقى، حسن بن سليمان حلّى، فاضل مقداد و ابن فهد حلّى، در آن باليده‏اند كه از هر يك، نگاشته‏هايى برجاى مانده است.
در اين نوشتار، به اقتضاى تنگى مجال، امكان بررسى انديشه‏هاى حديثى هر يك از بزرگان ياد شده، فراهم نيامد. بى‏شك، در صورت بررسى همه‏جانبه انديشه‏هاى هر يك از اين بزرگواران، ابعاد پنهانى از تاريخ فقه و حديث و كلام شيعى، روشن خواهد شد و اين، گامى مهم در شناخت دگرگونى‏ها در تاريخ دانش‏هاى شيعه است.
در اين جا به مناسبت يادكرد ابن عتايقى حلّى بى‏فايده نيست بيفزاييم كه وى، از برجسته‏ترين شاگردان فخر المحقّقين بوده و در روزگار خود، در ميان دانشوران حلّى، شخصيّتى برجسته به شمار مى‏آمده است . وى در رشته‏هاى گوناگون روزگار خود، مانند ادبيات، كلام، رياضى، فقه، طب و... ، صاحب تأليف بوده است. با وجود آن كه بسيارى از نگاشته‏هاى ابن عتايقى، به خطّ خود او تا روزگار ما برجاى مانده است؛^۳ دريغمندانه بايد گفت كه بسيارى از آنها به چاپ نرسيده است. از نگاشته‏هاى وى كه مى‏توان انديشه‏هاى حديثى را در آنها رديابى كرد، چند كتاب در