417
دانش نامه اميرالمؤمنين علیه السلام بر پايه قرآن، حديث و تاريخ ج8

۳۷۰۷.امام حسن عليه السلامـ در خطبه اى پس از شهادت پدرش ـ: اى مردم! ديروز مردى از شما جدا شد كه پيشينيان بر او پيشى نگرفتند و پسينيان به او نرسيدند. پيامبر خدا ، او را گسيل مى داشت و پرچم را به او مى سپرد و تا خداوند ، پيروزى را نصيبش نمى كرد ، بر نمى گشت و همواره ، جبرئيل عليه السلام از سمت راست و ميكائيل عليه السلام در سمت چپش بودند. از زرد و سفيد (طلا و نقره يا درهم و دينار) ، جز هفت صد درهم ـ كه از حقوقش [ از بيت المالْ] زياد آمده بود و مى خواست با آن ، خدمتكارى بخرد ـ ، باقى نگذاشت.

۳۷۰۸.امام حسن عليه السلامـ در زمانى كه كوفيان را براى يارى امام على عليه السلام به جنگ با پيمان شكنان (ناكثين) فرا مى خوانْد ـ: شما مى دانيد كه على عليه السلام با پيامبر خدا ، به تنهايى نماز خوانْد و روزى كه او را تصديق كرد ، ده ساله بود. آن گاه با پيامبر خدا در همه جنگ ها حضور داشت. از تلاش او در راه خشنودى خدا و پيروى از پيامبر خدا و آثار نيكويش در اسلام ، چيزهايى به شما رسيده است و پيامبر خدا ، همواره از او خشنود بود تا آن كه على عليه السلام به دست خود ، چشم هايش را بست ، و به تنهايى و به كمك فرشتگان ، غسلش داد و پسر عمويش (فضل) ، برايش آب مى آورد. آن گاه در قبرش گذاشت ، و آن حضرت در پرداخت وام ها و انجام دادن تعهّدات و ديگر كارهايش به او وصيّت كرد و همه اينها از منّت هاى خدا بر او بود .

۳۷۰۹.امام حسن عليه السلامـ هنگامى كه براى صلح با معاويه آمده بود ـ: پدرم ، اوّلين كسى بود كه به خداوند متعال و پيامبرش پاسخ مثبت داد و اوّلين كسى بود كه ايمان آورد و خدا و پيامبرش را تصديق كرد و خداوند متعال ، در كتابى كه بر پيامبر و فرستاده خويش فرو فرستاده ، فرموده است : «آيا كسى كه از جانب پروردگارش بر حجّتى روشن است و شاهدى از او ، در پىِ اوست ...» . پيامبر خدا ، همانى است كه بر حجّتى روشن از پروردگارش است و پدرم ، همان است كه در پى او و شاهدى از اوست.
پيامبر خدا ، هنگامى كه در موسم حج به وى دستور داد كه جهت اعلان برائت به مكّه برود ، فرمود : «اى على! اين برائت را ببَر ، چون به من فرمان داده شده كه جز خودم يا مردى از خودم ـ كه آن تويى ، اى على ـ ، كسى آن را نبرَد». پس ، على عليه السلام از پيامبر خدا ، و پيامبر خدا از على عليه السلام است.
و پيامبر خدا ، هنگامى كه بين او و برادرش جعفر بن ابى طالب و برده آزادشده اش زيد ابن حارثه ، در خصوص دختر حمزه داورى كرد ، به وى فرمود : «امّا تو ـ اى على ـ از منى و من از توام و تو سرپرست هر مؤمنى پس از من».
پدرم ، پيامبر خدا را از پيش باور كرد و با جانش از او پاسدارى كرد و پيامبر خدا ، همواره در هر جايى او را پيش مى داشت و در هر سختى اى او را مى فرستاد و اين ، به خاطر آرامش و اطمينانى بود كه به او داشت؛ چون خيرخواهى اش را نسبت به خدا و پيامبرش مى دانست و او نزديك ترينِ نزديكان به خدا و پيامبرش بود و خداوند عز و جل فرمود : «پيشتازان ، مقدّم اند. آنان اند همان مقرّبان [ خدا]» و پدرم ، پيشتازِ پيشتازان به خداوند عز و جل و پيامبرش و نزديك ترينِ نزديكان بود و خداوند متعال فرموده است : «كسانى از شما كه پيش از فتح [ مكّه] انفاق و جهاد كردند ، [ با ديگران ]يكسان نيستند. آنان از [ حيث] درجه ، بزرگ تر از كسانى اند كه بعدا به انفاق و جهاد پرداختند» .
پدرم در اسلام و ايمان آوردن ، اوّلينشان بود ، و در مهاجرت و پيوستن به خدا و پيامبر خدا ، اوّلينشان بود ، و در بخشش به مقدار توانايى و دارايى ، اوّلينشان بود. خداوند سبحان مى فرمايد : «و [ نيز ]كسانى كه بعد از آنان (مهاجران و انصار) آمده اند [ و ]مى گويند : پروردگارا! بر ما و بر آن برادرانمان كه در ايمان آوردن بر ما پيشى گرفتند ، ببخشاى ، و در دل هايمان ، نسبت به كسانى كه ايمان آورده اند ، [ هيچ گونه] كينه اى مگذار. پروردگارا! راستى كه تو رئوف و مهربانى» .
پس مردم همه امّت ها ، به خاطر پيشى جُستنش بر آنان در ايمان به پيامبر صلى الله عليه و آله ، براى او استغفار مى كنند ، به خاطر آن كه هيچ كس در ايمان آوردن ، بر او پيشى نگرفت و خداوند ـ تبارك و تعالى ـ مى فرمايد : «و پيشتازانِ نخستين از مهاجران و انصار و كسانى كه با نيكوكارى ، از آنان پيروى كردند» . او پيشتاز همه پيشتازان است. همان گونه كه خداوند عز و جل پيشتازان را بر به جا ماندگان و عقب ماندگان ، برترى بخشيد ، پيشتازِ پيشتازان را بر پيشتازان هم برترى بخشيد.


دانش نامه اميرالمؤمنين علیه السلام بر پايه قرآن، حديث و تاريخ ج8
416

۳۷۰۷.عنه عليه السلامـ في خُطبَةٍ لَهُ بَعدَ استِشهادِ أبيهِ عليه السلام ـ: يا أيُّهَا النّاسُ ! لَقَد فارَقَكُم أمسِ رَجُلٌ ما سَبَقَهُ الأَوَّلونَ ، ولايُدرِكُهُ الآخِرونَ ، ولَقَد كانَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله يَبعَثُهُ المَبعَثَ فُيُعطيهِ الرّايَةَ ، فَما يَرجِعُ حَتّى يَفتَحَ اللّهُ عَلَيهِ ، جِبريلُ عَن يَمينِهِ ، وميكائيلُ عَن شِمالِهِ ، ما تَرَكَ بَيضاءَ ولا صَفراءَ إلّا سَبعَمِئَةِ دِرهَمٍ فَضَلَت مِن عَطائِهِ ، أرادَ أن يَشتَرِيَ بِها خادِما . ۱

۳۷۰۸.عنه عليه السلامـ مِن كلامِهِ عليه السلام وهُوَ يَستَنفِرُ أهلَ الكوفَةِ لِنُصرَةِ الإِمامِ عَلِيٍّ عليه السلام في قِتالِ النّاكِثينَ ـ: لَقَد عَلِمتُم أنَّ عَلِيّا صَلّى مَعَ رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله وَحدَهُ ، وإنَّهُ يَومَ صَدَّقَ بِهِ لَفي عاشِرَةٍ مِن سِنِّهِ ، ثُمَّ شَهِدَ مَعَ رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله جَميعَ مَشاهِدِهِ .
وكانَ مِنِ اجتِهادِهِ في مَرضاةِ اللّهِ وطاعَةِ رَسولِهِ ، وآثارِهِ الحَسَنَةِ فِي الإِسلامِ ما قَد بَلَغَكُم ، ولَم يَزَل رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله راضِيا عَنهُ ، حَتّى غَمَّضَهُ بِيَدِهِ ، وغَسَّلَهُ وَحدَهُ وَالمَلائِكَةُ أعوانُهُ ، وَالفَضلُ ابنُ عَمِّهِ يَنقُلُ إلَيهِ الماءَ ، ثُمَّ أدخَلَهُ حُفرَتَهُ ، وأوصاهُ بِقَضاءِ دَينِهِ وعِداتِهِ ، وغَيرِ ذلِكَ مِن اُمورِهِ ، كُلُّ ذلِكَ مِن مَنِّ اللّهِ عَلَيهِ . ۲

۳۷۰۹.عنه عليه السلامـ في خُطبَتِهِ لَمّا أجمَعَ عَلى صُلحِ مُعاوِيَةَ ـ: كانَ أبي عليه السلام أوَّلَ مَنِ استَجابَ للّهِِ تَعالى ولِرَسولِهِ صلى الله عليه و آله ، وأوَّلَ مَن آمَنَ وصَدَّقَ اللّهَ ورَسولَهُ ، وقَد قالَ اللّهُ تَعالى في كِتابِهِ المُنزَلِ عَلى نَبِيِّهِ المُرسَلِ : «أَفَمَن كَانَ عَلَى بَيِّنَةٍ مِّن رَّبِّهِ وَ يَتْلُوهُ شَاهِدٌ مِّنْهُ» ۳ فَرَسولُ اللّهِ الَّذي عَلى بَيِّنَةٍ مِن رَبِّهِ ، وأبِي الَّذي يَتلوهُ ، وهُوَ شاهِدٌ مِنهُ .
وقَد قالَ لَهُ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله حينَ أمَرَهُ أن يَسيرَ إلى مَكَّةَ وَالمَوسِمِ بِبَراءَةٍ : «سِر بِها يا عَلِيُّ ؛ فَإِنّي اُمِرتُ أن لا يَسيرَ بِها إلّا أنَا أو رَجُلٌ مِنّي ، وأنتَ هُوَ يا عَلِيُّ» فَعَلِيٌّ مِن رَسولِ اللّهِ ، ورَسولُ اللّهِ مِنهُ .
وقالَ لَهُ نَبِيُّ اللّهِ صلى الله عليه و آله حينَ قَضى بَينَهُ وبَينَ أخيهِ جَعفرِ بنِ أبي طالِبٍ عليهماالسلام ومَولاهُ زَيدِ ابنِ حارِثَةَ فِي ابنَةِ حَمزَةَ : «أمّا أنتَ يا عَلِيُّ فَمِنّي وأنَا مِنكَ ، وأنتَ وَلِيُّ كُلِّ مُؤمِنٍ بَعدي» .
فَصَدَّقَ أبي رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله سابِقا ووَقاهُ بِنَفسِهِ ، ثُمَّ لَم يَزَل رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله في كُلِّ مَوطِنٍ يُقَدِّمُهُ ولِكُلِّ شَديدَةٍ يُرسِلُهُ ، ثِقَةً مِنهُ ، وطُمَأنينَةً إلَيهِ ، لِعِلمِهِ بِنَصيحَتِهِ للّهِِ ورَسولِهِ صلى الله عليه و آله ، وإنَّهُ أقرَبُ المُقَرَّبينَ مِنَ اللّهِ ورَسولِهِ ، وقَد قالَ اللّهُ عَزَّ وجَلَّ : «وَ السَّـبِقُونَ السَّـبِقُونَ * أُوْلَئِكَ الْمُقَرَّبُونَ» ۴ وكانَ أبي سابِقَ السّابِقينَ إلَى اللّهِ عَزَّ وجَلَّ وإلى رَسولِهِ صلى الله عليه و آله وأقرَبَ الأَقرَبينَ ، فَقَد قالَ اللّهُ تَعالى : «لَا يَسْتَوِى مِنكُم مَّنْ أَنفَقَ مِن قَبْلِ الْفَتْحِ وَ قَـتَلَ أُوْلَئِكَ أَعْظَمُ دَرَجَةً» ۵ .
فَأَبي كانَ أوَّلَهُم إسلاما وإيمانا ، وأوَّلَهُم إلَى اللّهِ ورَسولِهِ هِجرَةً ولُحوقا،وأوَّلَهُم عَلى وُجدِهِ ووُسعِهِ نَفَقَةً، قالَ سُبحانَهُ: «وَ الَّذِينَ جَآءُو مِن بَعْدِهِمْ يَقُولُونَ رَبَّنَا اغْفِرْ لَنَا وَ لِاءِخْوَ نِنَا الَّذِينَ سَبَقُونَا بِالْاءِيمَـنِ وَ لَا تَجْعَلْ فِى قُلُوبِنَا غِلاًّ لِّلَّذِينَ ءَامَنُواْ رَبَّنَآ إِنَّكَ رَءُوفٌ رَّحِيمٌ» ۶ فَالنّاسُ مِن جَميعِ الاُمَمِ يَستَغفِرونَ لَهُ بِسَبقِهِ إيّاهُمُ الإِيمانَ بِنَبِيِّهِ صلى الله عليه و آله ، وذلِكَ أنَّهُ لَم يَسبِقهُ إلَى الإِيمانِ أحَدٌ ، وقَد قالَ اللّهُ تَعالى : «وَ السَّـبِقُونَ الْأَوَّلُونَ مِنَ الْمُهَـجِرِينَ وَالْأَنصَارِ وَ الَّذِينَ اتَّبَعُوهُم بِإِحْسَـنٍ» ۷ فَهُوَ سابِقُ جَميعِ السّابِقينَ ، فَكَما أنَّ اللّهَ عَزَّ وجَلَّ فَضَّلَ السّابِقينَ عَلَى المُتَخَلِّفينَ وَالمُتَأَخِّرينَ ، فَكَذلِكَ فَضَّلَ سابِقَ السّابِقينَ عَلَى السّابِقينَ . ۸

1.المصنّف لابن أبي شيبة : ج ۷ ص ۵۰۲ ح ۴۲ ، خصائص أمير المؤمنين للنسائي : ص ۶۸ ح ۲۲ كلاهما عن هبيرة بن يريم ، مسند ابن حنبل : ج۱ ص ۴۲۶ ح ۱۷۲۰ ، فضائل الصحابة لابن حنبل : ج ۲ ص ۵۹۵ ح ۱۰۱۳ كلاهما عن عمرو بن حبشي ، مسند أبي يعلى : ج ۶ ص ۱۶۹ ح ۶۷۲۵ عن جابر ؛ الكافي : ج ۱ ص ۴۵۷ ح ۸ ، الأمالي للطوسي : ص ۲۶۹ ح ۵۰۱ عن أبي الطفيل ، خصائص الأئمّة عليهم السلام : ص ۸۰ كلّها نحوه .

2.شرح نهج البلاغة : ج ۱۴ ص ۱۲ عن تميم بن حذيم الناجي ؛ بحار الأنوار : ج ۳۲ ص ۸۹ .

3.هود : ۱۷ .

4.الواقعة : ۱۰ و ۱۱ .

5.الحديد : ۱۰ .

6.الحشر : ۱۰ .

7.التوبة : ۱۰۰.

8.الأمالي للطوسي : ص ۵۶۲ ح ۱۱۷۴ عن عبد الرحمن بن كثير ؛ ينابيع المودّة : ج ۳ ص ۳۶۶ ح ۳ نحوه وكلاهما عن الإمام الصادق عن أبيه عن الإمام زين العابدين عليهم السلام .

  • نام منبع :
    دانش نامه اميرالمؤمنين علیه السلام بر پايه قرآن، حديث و تاريخ ج8
    سایر پدیدآورندگان :
    محمّد محمّدی ریشهری، با همکاری: سیّد محمّدکاظم طباطبایی و سیّد محمود طباطبایی‏نژاد، ترجمه: عبدالهادی مسعودی، محمّد علی سلطانی، مهدی مهریزی، سیّد ابوالقاسم حسینی(ژرفا)، و جواد محدّثی
    تعداد جلد :
    14
    ناشر :
    انتشارات دارالحدیث
    محل نشر :
    قم
    تاریخ انتشار :
    1386
    نوبت چاپ :
    اول
تعداد بازدید : 50273
صفحه از 578
پرینت  ارسال به