پاسخ به يك پرسش
گاه پرسشى درباره توبه خدا مطرح مى شود كه مفاد آن ، اين است : هر گاه توبه ، به بنده گناهكار نسبت داده شود، به معناى بازگشت از گناه است. پس آن گاه كه به خدا نسبت داده شود و گفته شود : «خداوند ، بر او بازگشت» و «اوست بسيار توبه كننده» به چه معناست؟
در پاسخ گفته شده است : «خدا بر او توبه كرد»، يعنى او را آمرزيد و از گناهان رهايى بخشيد يا به او توفيق توبه داد يا با آمرزش، بر او بازگشت، يا با بخشش خود، بر بنده اش باز مى گردد، هنگامى كه وى از گناهش به سوى خدا باز مى گردد.
ما مى دانيم كه مؤمنان و بندگان شايسته خدا، از عنايتى خاص از سوى او بهره مند هستند ؛ ولى هر گاه بنده مرتكب گناهى شود، اين عنايت از او سلب مى شود. حال اگر توبه كند و از ارتكاب گناه باز گردد، خداى سبحان نيز به سوى او باز مى گردد. بازگشت خدا به سوى توبه كننده، به معناى پذيرش توبه او و گذشت از او و آمرزش او و در بر گرفتن دوباره او با عنايت هاى ويژه است.
علاّمه طباطبايى قدس سره در تفسير آيه «پس آدم، كلماتى را از پروردگارش فراگرفت، پس [خداوند ]توبه او را پذيرفت» گفته است : «تلقّى، همان فرا گرفتن است و آن، گرفتن سخن با فهم و دانستن آن است و اين فراگيرى، همان راه آسان كننده توبه براى آدم عليه السلاماست. از اين جا روشن مى شود كه توبه، دو گونه است : توبه اى از خداوند والا، كه همان بازگشت به سوى بنده با رحمت است ؛ و توبه اى از بنده، كه همان بازگشت به سوى خدا با آمرزش خواستن و دل كَندن از گناه است. توبه بنده، پيچيده در دو توبه از خداست ؛ زيرا بنده در هيچ حالى از احوال، از خداوندگارش بى نياز نيست. پس بازگشت او از گناه به سوى خدا، نيازمند توفيق خداى والا و يارى او و رحمت اوست تا توبه اش جامه عمل بپوشد. آن گاه، به پذيرفتن خداى والا و عنايت و رحمت او، حاجت مى افتد. از اين رو، توبه بنده، هر گاه پذيرفته شود، ميان دو توبه از خداست، همان گونه كه سخن خداى والا بر آن دلالت دارد : «پس بر ايشان بازگشت تا باز گردند» » .
