۳۳۵۶.امام صادق عليه السلام :بى گمان ، امر خدا ، سراسرش شگفتى است ، جز آن كه او به شناساندن خود به شما ، بر شما احتجاج كرد .

۳۳۵۷.امام صادق عليه السلام :هر كه مى پندارد كه خدا را به پرده و شكل و نمادى مى شناسد ، مشرك است . چون پرده و نماد و شكل ، غير اوست و او يكتا و يگانه است . پس چگونه كسى كه مى پندارد او را با غير او شناخته است ، موحّد باشد؟! تنها كسى خدا را شناخته كه او را با [خودِ ]خدا شناخته است . پس هر كس او را با خودش نشناخته باشد ، او را نشناخته ، بلكه كس ديگرى را شناخته است . خداوند ، آفريننده اشيا از نيستى است . او به نام هايش ناميده مى شود ؛ امّا غير آنهاست و نام ها هم غير اويند و وصف شده ، غير از وصف است . پس هر كس مى پندارد كه به چيزى ايمان دارد كه نمى شناسد ، به شناخت [خدا] ره نبرده است . آفريده ، چيزى به دست نمى آورد ، جز با خدا ، و شناخت خدا ، جز با خدا ، به دست نمى آيد .

۳۳۵۸.الكافىـ به نقل از عبد الأعلى ـ: به امام صادق عليه السلام گفتم : خدايت به صلاح دارد ! آيا ابزارى در مردم قرار داده شده است كه بدان به معرفت برسند؟
فرمود : «نه» .
گفتم : آيا به معرفت ، تكليف يافته اند؟
فرمود : «نه . بيان بر عهده خداست . «خدا هيچ كس را جز به اندازه توانايى اش مكلّف نمى كند» و «خدا هيچ كس را جز به اندازه آنچه به او داده است ، مكلّف نمى كند» » .

۳۳۵۹.تفسير العيّاشىـ به نقل از محمّد بن حكيم ـ: نامه اى به امام صادق عليه السلام نوشتم كه در آن پرسيده بودم : آيا انسان ، توانايىِ شناخت را دارد؟
فرمود : «نه» .
گفتم : [پس چرا] خداوند [با عتاب ]مى فرمايد : «كسانى كه چشمانشان از ياد من در پرده بود و توانايى شنيدن [حق] را نداشتند» .
فرمود : «آن گفته ، مانند اين آيه است : «نه مى توانستند بشنوند و نه ببينند» » .
گفتم : آيا آنان را سرزنش مى كند؟!
فرمود : «عتاب آنان ، بر آن چيزى نيست كه در دل نيّت كردند ، ولى انجام ندادند ؛ بلكه بر چيزى است كه به عمل در آوردند و اگر خود را به تكلّف نمى انداختند ، سرزنشى بر آنها نبود .

۳۳۵۶.الإمام الصادق عليه السلام :إِنَّ أَمرَ اللّهِ كُلَّهُ عَجيبٌ ، إِلاّ أنَّهُ قَدِ احتَجَّ عَلَيكُم بِما قَد عَرَّفَكُم مِن نَفسِهِ . ^۱

۳۳۵۷.عنه عليه السلام :مَن زَعَمَ أنَّهُ يَعرِفُ اللّهَ بِحِجابٍ أو بِصورَةٍ أو بِمِثالٍ فَهُوَ مُشرِكٌ ؛ لِأَنَّ الحِجابَ وَالمِثالَ وَالصّورَةَ غَيرُهُ ، وإِنَّما هُوَ واحِدٌ مُوَحَّدٌ ، فَكَيفَ يُوَحِّدُ مَن زَعَمَ أنَّهُ عَرَفَهُ بِغَيرِهِ ! إِنَّما عَرَفَ اللّهَ مَن عَرَفَهُ بِاللّهِ ، فَمَن لَم يَعرِفهُ بِهِ فَلَيسَ يَعرِفُهُ ، إِنَّما يَعرِفُ غَيرَهُ . وَاللّهُ خالِقُ الأَشياءِ لا مِن شَيءٍ ، يُسَمّى بِأَسمائِهِ ، فَهُوَ غَيرُ أسمائِهِ وَالأَسماءُ غَيرُهُ ، وَالموصوفُ غَيرُ الواصِفِ ، فَمَن زَعَمَ أنَّهُ يُؤمِنُ بِما لا يَعرِفُ فَهُوَ ضالٌّ عَنِ المَعرِفَةِ ، لا يُدرِكُ مَخلوقٌ شَيئا إِلاّ بِاللّهِ ، ولا تُدرَكُ مَعرِفَةُ اللّهِ إِلاّ بِاللّهِ . ^۲

۳۳۵۸.الكافي عن عبد الأعلى :قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللّهِ عليه السلام : أَصلَحَكَ اللّهُ ، هَل جُعِلَ فِي النّاسِ أَداةٌ يَنالونَ بِهَا المَعرِفَةَ ؟
قالَ : فَقالَ : لا .
قُلتُ : فَهَل كُلِّفُوا المَعرِفَةَ ؟
قالَ : لا ، عَلَى اللّهِ البَيانُ : «لاَ يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْسًا إِلاَّ وُسْعَهَا» ^۳ و «لاَ يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْسًا إِلاَّ مَا ءَاتَـاهَا» ^۴ . ^۵

۳۳۵۹.تفسير العيّاشي عن محمّد بن حكيم :كَتَبتُ رُقعَةً إِلى أبي عَبدِ اللّهِ عليه السلام فيها : أتَستَطيعُ النَّفسُ المَعرِفَةَ ؟
فَقالَ : لا .
فَقُلتُ : يَقولُ اللّهُ : «الَّذِينَ كَانَتْ أَعْيُنُهُمْ فِى غِطَـاءٍ عَن ذِكْرِى وَ كَانُواْ لاَ يَسْتَطِيعُونَ سَمْعًا» ^۶ !
قالَ : هُوَ كَقَولِهِ : «مَا كَانُواْ يَسْتَطِيعُونَ السَّمْعَ وَ مَا كَانُواْ يُبْصِرُونَ» ^۷ .
قُلتُ : يُعاتِبُهُم ^۸ ؟
قالَ : لَم يَعتِبهُم بِما صَنَعَ قُلوبُهُم ، ولكِن يُعاتِبُهُم بِما صَنَعوا ، ولَو لَم يَتَكَلَّفوا لَم يَكُن عَلَيهِم شَيءٌ . ^۹