115
دانش نامه عقايد اسلامي ج4

۳ / ۲ ـ ۴

ناتوانىِ عقل از انكار خدا

۳۴۳۶.امام على عليه السلام :ستايش ، خداى را ... كه از امور نهانى نيز پنهان تر است ، ولى در عقل ها با آنچه در خلقش از نشانه هاى تدبير ديده مى شود ، پديدار است . خدايى كه از پيامبران درباره اش پرسيده شد و آنان به حدود و اجزاء ، ۱ توصيفش نكردند ؛ بلكه او را به كارهايش ، توصيف كردند و با نشانه هايش ، به او ره نمودند . عقل هاى انديشمندان را ياراى انكارش نيست ؛ زيرا آن كس كه آسمان ها و زمين و هر چه در آنها و ميان آنهاست ، آفريده اوست و سازنده آنها اوست ، كسى را ياراى انكار قدرتش نيست .

۳۴۳۷.امام على عليه السلامـ در بيان عظمت خداى بزرگ و والا ـ: و ملكوت قدرت و شگفتى هاى گوياى حكمتش و اعتراف آفريدگان به نياز در بر پا بودن خويش به او ، به ما نشان داد كه اين حجّت ها ، دليلى بر ضرورت ره برنده به اوست و آثار صنعتش و نشانه هاى حكمتش ، در آنچه پديد آورده ، هويداست و از اين رو ، هر چه آفريده ، حجت و دليل اوست و حتى اگر آفريده اى هم ساكت باشد ، به واسطه تدبيرِ [ به كار رفته] در آن ، حجتش گوياست و دلالتش بر پديد آورنده ، برپا .

۳۴۳۸.امام على عليه السلام :ستايش ، خداى راست كه از امور نهانى نيز پنهان تر است ، ۲ ولى نشانه هاى روشن ، بر او دلالت دارند و ديده بينا را توان ديدنش نيست . نه ديده كسى كه او را نديده ، منكر او مى شود و نه دلِ آن كه باورش دارد ، او را مى بيند ... اوست كسى كه نشانه هاى هستى ، بر اقرار قلب منكرانِ او ، گواهى مى دهد .

۳۴۳۹.امام زين العابدين عليه السلام :ستايش ، خداى را ... خداىِ داراى منّت هاى بى شمار و نعمت هايى كه سخت كوشان نيز از عهده [شكرش] برنمى آيند و نيكى هايى كه منكران را توان انكارشان نيست و راهنمايانى كه موجودات از پرتو آنها بينش مى يابند . ۳

1.و در التوحيد آمده است : «به محدوديت و نقص» .

2.در نسخه نهج البلاغة ، «بطن» بدون حرف تعدّى به كار رفته است و مطابق با لغت عربى ، ممكن است به معناى آگاهى از باطن امر باشد ، چنان كه برخى مترجمان نهج البلاغة آورده اند ؛ امّا به قرينه ساير روايات در همين باب و نيز به قرينه سياقى كه همان تقابل با جمله بعد است ، مطابق با روايت قبلى ترجمه كرديم .

3.اشاره به آيه : «رَبُّنَا الَّذِى أَعْطَى كُلَّ شَىْ ءٍ خَلْقَهُ ثُمَّ هَدَى» (طه : آيه ۵۰) است .


دانش نامه عقايد اسلامي ج4
114

۳ / ۲ ـ ۴

العَقلُ لا يَستَطيعُ جَحدَ اللّهِ

۳۴۳۶.الإمام عليّ عليه السلام :الحَمدُ للّهِِ... الَّذي بَطَنَ مِن خَفِيّاتِ الأُمورِ ، وظَهَرَ فِي العُقولِ بِما يُرى في خَلقِهِ مِن عَلاماتِ التَّدبيرِ ، الَّذي سُئِلَتِ الأَنبِياءُ عَنهُ ، فَلَم تَصِفهُ بِحَدٍّ ولا بِبَعضٍ ، بَل وَصَفَتهُ بِفِعالِهِ ودَلَّت عَلَيهِ بِاياتِهِ ، لا تَستَطيعُ عُقولُ المُتَفَكِّرينَ جَحدَهُ ؛ لِأَنَّ مَن كانَتِ السَّماواتُ وَالأَرضُ فِطرَتَهُ وما فيهِنَّ وما بَينَهُنَّ ، وهُوَ الصَّانِعُ لَهُنَّ ؛ فَلا مَدفَعَ لِقُدرَتِهِ . ۱

۳۴۳۷.عنه عليه السلامـ في بَيانِ عَظَمَةِ اللّهِ جَلَّ و عَلا ـ: وأرانا مِن مَلَكوتِ قُدرَتِهِ ، وعَجائِبِ ما نَطَقَت بِهِ آثارُ حِكمَتِهِ، وَاعتِرافِ الحاجَةِ مِنَ الخَلقِ إِلى أن يُقيمَها بِمِساكِ ۲ قُوَّتِهِ ، ما دَلَّنا بِاضطِرارِ قِيامِ الحُجَّةِ لَهُ عَلى مَعرِفَتِهِ ، فَظَهَرَتِ البَدائِعُ الَّتي أحدَثَتها آثارُ صَنعَتِهِ وأَعلامُ حِكمَتِهِ، فَصار كُلُ ما خَلَقَ حُجَّةً لَهُ ودَليلاًعَلَيهِ؛ وإِن كانَ خَلقا صامِتا ، فَحُجَّتُهُ بِالتَّدبيرِ ناطِقَةٌ ، ودَلالَتُهُ عَلَى المُبدِعِ قائِمَةٌ . ۳

۳۴۳۸.عنه عليه السلام :الحَمدُ للّهِِ الَّذي بَطَنَ خَفِيّاتِ الأُمورِ ، ودَلَّت عَلَيهِ أَعلامُ الظُّهورِ ، وَامتَنَعَ عَلى عَينِ البَصيرِ ؛ فَلا عَينُ مَن لَم يَرَهُ تُنكِرُه ، ولا قَلبُ مَن أثبَتَهُ يُبصِرُهُ . . . فَهُوَ الَّذي تَشهَدُ لَهُ أَعلامُ الوُجودِ عَلى إِقرارِ قَلبِ ذي الجُحُودِ . ۴

۳۴۳۹.الإمام زين العابدين عليه السلام :الحَمدُ للّهِِ ... ذِي المِنَنِ الَّتي لا يُحصيهَا العادّونَ ، وَالنِّعَمِ الَّتي لا يُجازيهَا المُجتَهِدونَ ، وَالصَّنائِعِ الَّتي لا يَستَطيعُ دَفعَها الجاحِدونَ ، وَالدَّلائِلِ الَّتي يَستَبصِرُ بِنورِهَا المَوجودونَ . ۵

1.الكافي : ج ۱ ص ۱۴۱ ح ۷ ، التوحيد : ص ۳۱ ح ۱ وفيه «بنقص» بدل «ببعض» وكلاهما عن الحارث الأعور ، بحارالأنوار : ج ۴ ص ۲۶۵ ح ۱۴ .

2.مِساك ـ بالكسر ـ : ما يُمسك ويعصَم به (شرح نهج البلاغة : ج ۶ ص ۴۱۱) .

3.نهج البلاغة : الخطبة ۹۱ عن مسعدة بن صدقة عن الإمام الصادق عليه السلام ، بحار الأنوار : ج ۵۷ ص ۱۰۷ ح ۹۰ .

4.نهج البلاغة : الخطبة ۴۹ ، بحار الأنوار : ج ۴ ص ۳۰۸ ح ۳۶ .

5.بحار الأنوار : ج ۹۴ ص ۱۵۳ ح ۲۲ نقلاً عن كتاب أنيس العابدين .

  • نام منبع :
    دانش نامه عقايد اسلامي ج4
    سایر پدیدآورندگان :
    محمّد محمّدى رى‏شهرى، با همکاری: رضا برنجكار، ترجمه: عبدالهادى مسعودى، مهدى مهریزى، على نقى خدایارى، محمّد مرادی و جعفر آریانی
    تعداد جلد :
    10
    ناشر :
    انتشارات دارالحدیث
    محل نشر :
    قم
    تاریخ انتشار :
    1385
    نوبت چاپ :
    اول
تعداد بازدید : 66527
صفحه از 604
پرینت  ارسال به