۳ / ۲
عقل
۳ / ۲ ـ ۱
عقل ، آغاز و سرچشمه كارها
۳۴۲۷.الكافى ـ به نقل از حسن بن عمّار ـ :امام صادق عليه السلامفرمود : «بى گمان ، آغاز و سرچشمه كارها و نيرو و آبادانىِ آنها ، كه جز بدان سودى عايد نشود ، عقل است كه خدا آن را براى خلقش ، زينت و نور قرار داده است .
بندگان ، به وسيله عقل ، خالق خود را مى شناسند و پى مى برند كه خودشان مخلوق اند ، و او تدبيركننده ايشان است و ايشان در دست تدبير اويند ، و او باقى است و ايشان فانى ؛ و با عقل هايشان ، آسمان و زمين و خورشيد و ماه و شب و روز و ديگر مخلوقات را دليل بر او مى بينند و بر اين كه براى انسان و اين همه مخلوقات ، آفريدگار و مدبّرى هميشگى بوده و خواهد بود ؛ و با عقل ، نيك را از بد بازمى شناسند و اين كه جهل ، تاريكى است و علم ، نور . به همه اينها عقل ، ره مى نمايد» .
به ايشان گفته شد : آيا بندگان ، مى توانند به عقل بسنده كنند و در پى چيز ديگرى نروند؟
فرمود : «عاقل ، به راهنمايىِ عقلش ـ كه خدا آن را مايه استوارى و آراستگى و هدايت او قرار داده است ـ پى مى برد كه خداوند ، حق است و اوست پروردگار او ، و در مى يابد كه خالقش ، چيزهايى را دوست مى دارد و چيزهايى را ناخوش ، و او را طاعت و معصيتى است ؛ ولى در عقلش توان ره بردن به اينها را نمى يابد و مى داند كه به اين امور ، جز با علم و پى جويى آن ، نمى رسد و اگر به اين امور علم نيابد ، نمى تواند از عقلش بهره بگيرد . پس بر عاقل واجب مى آيد كه در پىِ علم و دانش برود ، كه جز بدان استوار نيست» .
