۳۱۶۵.امام صادق عليه السلام :جويندگان دانش ، سه گونه اند . آنان را به ذات و صفاتشان بشناس : دسته اى آن را براى نادانى و ستيزه جويى ، و دسته اى براى برترى و دام گسترى ، و گروهى نيز براى فهم و خردورزى مى جويند .
صاحب نادانى و ستيزه جويى ، آزار دهنده و ستيزه گر است و در حلقه هاى علمى به سخن درمى آيد و از دانش و بردبارى مى گويد و جامه فروتنى به تن مى كند ، ولى از پرهيزگارى تهى است . خداوند ، به همين سبب ، بينى او را به خاك مى مالد و خرخره اش را مى بُرد .
آن كه براى برترى و دام گسترى آمده است ، پنهانكار و چاپلوس است ، بر همانند خود ، برترى مى جويد و براى توانگرانِ فروتر از خود ، فروتنى مى كند ، خورنده حلواى آنان و پايمال كننده دين خويش است . خداوند هم به اين سبب ، او را كور مى گردانَد و اثرش را از ميان آثار دانشمندان مى زدايد.
آن كه صاحب فقه و خرد است ، انديشناك و غمين و شب زنده دار است ، رداى خود را بر سر مى كشد و در تاريكى شب ، بر مى خيزد ، عمل مى كند و ترسان و خواهان و هراسان است ، به كار خود ، توجّه دارد و به اهل روزگارش آگاه است و از مطمئن ترين برادران خود نيز بيم دارد . خداوند به اين سبب، پايه هايش را استوار مى سازد و در روز قيامت ، او را امان مى دهد.

۳۱۶۶.امام صادق عليه السلام :برخى از دانشمندان دوست دارند كه دانش خود را ذخيره كنند و از ايشان ، فرا گرفته نشود . اينان ، در طبقه اوّل آتش اند . برخى از دانشمندان نيز چون اندرز داده شوند ، سر مى پيچند و چون خود اندرز دهند ، زور مى گويند . اينان، در طبقه دوم آتش اند. برخى ديگر، چنين مى بينند كه دانش را نزد ثروتمندان و اشراف بنهند و براى مسكينان ، قابليتى نمى يابند . اينان ، در طبقه سوم آتش اند .
همچنين از دانشمندان ، كسى است كه در دانش خود ، راه زورگويان و فرمان روايان را مى پيمايد كه اگر چيزى از سخنش رد گردد يا در اجراى فرمانش
كوتاهى شود ، به خشم در مى آيد . اينان ، در طبقه چهارم آتش اند .
نيز از دانشمندان ، كسى است كه در جستجوى احاديث يهود و نصاراست ، تا اخبار خود را انبوه و فراوان نشان دهد . اينان ، در طبقه پنجم آتش اند .
همچنين از دانشمندان ، كسى است كه خود را در معرض فتوا قرار مى دهد و مى گويد : «بپرسيد» و شايد كه يك حرف هم بلد نباشد و خداوند ، متكلّفان را دوست ندارد . اينان ، در طبقه ششم آتش اند .
نيز از دانشمندان ، كسى است كه دانش خود را وسيله اثبات مردانگى و فرزانگى خود مى كند . اينان نيز در طبقه هفتم آتش اند .

۳۱۶۵.الإمام الصادق عليه السلام :طَلَبَةُ العِلمِ ثَلاثَةٌ فَاعرِفهُم بِأَعيانِهِم وصِفاتِهِم : صِنفٌ يَطلُبُهُ لِلجَهلِ وَالمِراءِ ، وصِنفٌ يَطلُبُهُ لِلاِستِطالَةِ وَالخَتلِ ، وصِنفٌ يَطلُبُهُ لِلفِقهِ وَالعَقلِ .
فَصاحِبُ الجَهلِ وَالمِراءِ موذٍ مُمارٍ مُتَعَرِّضٌ لِلمَقالِ في أندِيَةِ الرِّجالِ بِتَذاكُرِ العِلمِ وصِفَةِ الحِلمِ ، وقَد تَسَربَلَ بِالخُشوعِ وتَخَلّى مِنَ الوَرَعِ فَدَقَّ اللّهُ مِن هذا خَيشومَهُ ، وقَطَعَ مِنهُ حَيزومَهُ .
وصاحِبُ الاِستِطالَةِ وَالخَتلِ ، ذو خِبٍّ ومَلَقٍ ، يَستَطيلُ عَلى مِثلِهِ مِن أشباهِهِ ، ويَتَواضَعُ لِلأَغنِياءِ مِن دونِهِ ، فَهُوَ لِحَلوائِهِم هاضِمٌ ، ولِدينِهِ حاطِمٌ ، فَأَعمَى اللّهُ عَلى هذا خَبَرَهُ وقَطَعَ مِن آثارِ العُلَماءِ أثَرَهُ .
وصاحِبُ الفِقهِ وَالعَقلِ ذو كَآبَةٍ وحُزنٍ وسَهَرٍ ، قَد تَحَنَّكَ في بُرنُسِهِ ، وقامَ اللَّيلَ في حِندِسِهِ ، يَعمَلُ ويَخشى وَجِلاً داعِياً مُشفِقاً ، مُقبِلاً عَلى شَأنِهِ ، عارِفاً بِأَهلِ زَمانِهِ ، مُستَوحِشاً مِن أوثَقِ إخوانِهِ ، فَشَدَّ اللّهُ مِن هذا أركانَهُ ، وأعطاهُ يَومَ القِيامَةِ أمانَهُ. ^۱

۳۱۶۶.عنه عليه السلام :إنَّ مِنَ العُلَماءِ مَن يُحِبُّ أن يَخزُنَ عِلمَهُ ولا يُؤخَذَ عَنهُ ، فَذاكَ فِي الدَّرَكِ الأَوَّلِ مِنَ النّارِ . ومِنَ العُلَماءِ مَن إذا وُعِظَ أنِفَ وإذا وَعَظَ عَنُفَ ، فَذاكَ فِي الدَّرَكِ الثّاني مِنَ النّارِ . ومِنَ العُلَماءِ مَن يَرى أن يَضَعَ العِلمَ عِندَ ذَوِي الثَّروَةِ وَالشَّرَفِ ، ولا يَدري لَهُ فِي المَساكينِ وَضعاً ، فَذاكَ فِي الدَّرَكِ الثّالِثِ مِنَ النّارِ .
ومِنَ العُلَماءِ مَن يَذهَبُ في عِلمِهِ مَذهَبَ الجَبابِرَةِ وَالسَّلاطِينِ ، فَإِن رُدَّ عَلَيهِ
شَيءٌ مِن قَولِهِ أو قُصِّرَ في شَيءٍ مِن أمرِهِ غَضِبَ ، فَذاكَ فِي الدَّرَكِ الرّابِعِ مِنَ النّارِ .
ومِنَ العُلَماءِ مَن يَطلُبُ أحاديثَ اليَهودِ وَالنَّصارى لِيُغزِرَ بِهِ ويُكثِرَ بِهِ حَديثَهُ ، فَذاكَ فِي الدَّرَكِ الخامِسِ مِنَ النّارِ .
ومِنَ العُلَماءِ مَن يَضَعُ نَفسَهُ لِلفُتيا ويَقولُ : سَلوني ، ولَعَلَّهُ لا يُصيبُ حَرفاً واحِداً وَاللّهُ لا يُحِبُّ المُتَكَلِّفينَ ، فَذاكَ فِي الدَّرَكِ السّادِسِ مِنَ النّارِ .
ومِنَ العُلَماءِ مَن يَتَّخِذُ عِلمَهُ مُروءَةً وعَقلاً ^۲ ، فَذاكَ فِي الدَّرَكِ السّابِعِ مِنَ النّارِ. ^۳