بهره گيرى از افاضات غيبى و الهامات الهى مى نمايد ؛ ليكن تأثير اين دارو ، دو شرط اساسى دارد : يكى تدبّر كه امام على عليه السلام درباره آن مى فرمايد :
لا خَيرَ في قِراءَةٍ لَيسَ فيها تَدَبُّرٌ . ^۱ قرائتى كه تدبّر ندارد ، خيرى هم ندارد .
ديگرى ، اجتناب از موانع معرفت؛ اگرچه به طور موقّت باشد . اگر كسى قرآن را با تدبّر بخواند ، ولى از ظلم ، تعصّب ، استبداد ، كبر ، عُجب و شُرب خَمر اجتناب نكند ، قطعا تلاوتش شفابخش نيست :
«إِنَّ اللَّهَ لاَ يَهْدِى الْقَوْمَ الظَّــلِمِينَ . ^۲ خداوند ، ظالمان را هدايت نمى كند» .
«إِنَّ اللَّهَ لاَ يَهْدِى الْقَوْمَ الْفَـسِقِينَ . ^۳ خداوند ، فاسقان را هدايت نمى كند» .
قرآن ، هدايت است ، ولى براى كسانى كه موانع هدايت را ، كه همان موانع شناخت كه تقواى عقلى است،از سر راه خود بردارند ، چنان كه قرآن ، چنين تصريح مى كند :
«ذَ لِكَ الْـكِتَـبُ لاَ رَيْبَ فِيهِ هُدًى لِّلْمُتَّقِينَ . ^۴ اين ، كتابى است كه شك در آن روا نيست ؛ راهنماى پرهيزگاران است» .
و اگر تلاوت كننده شرايط تلاوت را فراهم نسازد ، نه تنها قرآن شفابخش نيست و حجاب هاى دل را زايل نمى سازد ، بلكه حجابى بر حجاب هاى آن

بخصوص عناوينى مانند : قرآن ، تقوا و ذكر كه نقش مؤثّر آنها در الهامات الهى و معارف حقيقى ، با صراحت در متن ، ذكر شد . دليل اين كه اين امور در اين فصل و به عنوان دارو مطرح شدند ، نقش آنها در درمان بيمارى هاى جان و زدودن موانع معرفت ، و تصريح به اين نقش در بسيارى از آيات و احاديث است .

۲ . قلمرو تأثير داروهاى معرفت

نكته قابل تأمّل ديگر درباره داروهاى معرفت ، اين است كه : كدام دسته از موانع معرفت با اين داروها قابل زدودن هستند؟ آيا همه موانع معرفت را مى توان با اين داروها زدود؟ آيا موانع حسّى و موانع علوم رسمى با اين داروها قابل درمان هستند ؟ و در نهايت ، قلمرو تأثير داروهاى معرفت تا كجاست ؟
پاسخ ، اين است كه دقّت و تأمّل در متن آيات و احاديثى كه در اين باره وارد شده است ، نشان مى دهد كه اين داروها اصولاً مربوط به دسته سوم از موانع معرفت ـ يعنى موانع نور دانش ـ هستند؛ هر چند تأثير اجمالى آنها در زايل ساختن برخى از موانع علوم رسمى را نمى توان انكار كرد .

۳ . چگونگى به كار بردن داروهاى معرفت

نكته سوم اين كه : داروهاى معرفت را چگونه بايد به كار برد و در چه شرايطى اين داروها در زدودن موانع ، مؤثّر هستند ؟
پاسخگويى تفصيلى به اين سؤال ، در اين فرصت ، ممكن نيست؛ امّا به طور اجمال مى توان گفت كه به كار بردن هر يك از اين داروها شرايطى دارد كه تنها با ايجاد آن مى توان تأثير انتظار آنها را داشت . براى مثال ، تلاوت قرآن ، زنگار حجاب هاى معرفت را از آينه جان پاك مى كند و دل را جلا مى دهد و آماده