517
توسعه اقتصادي بر پايه قرآن و حديث ج2

زهد آن است كه انسان از هر چه مانع تكامل و دستيابى وى به كمال مطلق است ، دورى كند . هدف نخست از زهد ، برداشت كمتر براى بازدهى و خدمتِ بيشتر است .
بدين ترتيب ، زاهد حقيقى كسى است كه از سويى همه تلاشش را در زمينه كار و توليد صرف كند و هيچ بخشى از نيروى خود را معطل نگذارد ؛ و از سوى ديگر در عرصه مصرف شخصى و به هنگام اعطا و بهره ورى خصوصى ، به آسانى از خواست هاى مادى اش بگذرد ، چرا كه بر نفس خود كاملاً مسلط است . زاهد كسى است كه فراوان مى بخشد و به كم قانع است و نهايت سختى را تحمل مى كند تا به ديگران عطا كند ، در حالى كه براى خود به كمترين بهره خشنود است . الگوى عالى چنين شيوه زاهدانه اى ، زندگى و رفتار امام زاهدان حضرت اميرالمؤمنين عليه السلام در كار و توليد و مصرف است . ۱
۵ . قناعت و توسعه
گفته اند كه براى توسعه ، افزون خواهى و ميل به بهره ورى فراوان ضرورت دارد ؛ و اين با مفاهيمى چون قناعت و رضايت كه در متون مربوط به اصول توسعه آمده ، منافات دارد . براى پاسخ گويى به اين اشكال لازم است كه علاوه بر نكات ذكر شده درباره زهد ، به اين امور نيز توجه شود:
يك . اين مفاهيم را نمى توان در زمينه توليد و كاستن از ساعات كار استعمال كرد ؛ زيرا بى ترديد ، توليد براى خدمت به ديگران نه تنها محدوديت ندارد ، بلكه از برترين عبادات است .
دو . در زمينه بهره ورى ، قناعت به معناى تنگ گرفتن معيشت نيست ،

1.بنگريد به: موسوعة الامام على بن ابى طالب ، ج ۹ ، ص ۳۴۳ تا ۳۷۶.


توسعه اقتصادي بر پايه قرآن و حديث ج2
516

اصول اخلاقى توسعه مادى ، كاملاً عكس اين مطلب مصداق دارد . ماكس وبر در كتاب «سرمايه دارى و اخلاق پروتستانيزم» بر آن است كه شكوفايى سرمايه دارى غربى مديون رواج اخلاق پروتستانيزم است كه ثروت اندوزى را تقويت كرده ، مردم را به آن تشويق مى كند .
آرى ، در ظاهر به نظر مى رسد كه زهد با توسعه سازگار نيست و حرص و ثروت اندوزى به تحقق توسعه كمك مى كند ؛ اما در واقع چنين نيست . براى توضيح اين مطلب ؛ بايد به دو نكته عنايت كرد:
يك . براى توضيح نوع ارتباط ميان زهد و توسعه ، نخست بايد مفهوم اين دو اصطلاح و اهداف آن ها را تعيين كرد . اگر مفهوم توسعه را در چهارچوب رشد توليد داخلى و دستيابى به پيشرفت فنى و علمى خلاصه كنيم و آن را هدف نهايى و عالى توسعه بدانيم ، و نيز زهد را به معناى كناره گيرى از دنيا و هر گونه تلاش اقتصادى بشماريم ، آن گاه بايد اعتراف كنيم كه زهد نه تنها در توسعه سهمى ندارد ، بلكه از آفات آن به شمار مى رود . اما اگر توسعه را حالت كمال يافتگى شكوفايى نيروهاى انسانى و سربرزدن استعدادهاى نهفته آدمى در همه زمينه هاى زندگى و با هدف تأمين نيازهاى مادى و معنوى بدانيم و هدف از آن را دستيابى به كمال مطلق و خوشبختى جاودانه بشماريم ، و نيز زهد را در چهارچوب معناى درست آن درك كنيم ، آن گاه زهد نه تنها با توسعه منافات ندارد ، بلكه در شمار اصول اخلاقى آن محسوب مى شود ، همان گونه كه در اين كتاب همين جايگاه را دارد .
دو . اين كه زهد را به معناى كناره گيرى از دنيا و دست كشيدن از فعاليت هاى اقتصادى بدانيم ، برداشتى انحراف آميز و نادرست از آن است . معناى صحيح

  • نام منبع :
    توسعه اقتصادي بر پايه قرآن و حديث ج2
    سایر پدیدآورندگان :
    محمّد محمّدى رى‏شهرى، با همکاری: سیدرضا حسینی
    تعداد جلد :
    2
    ناشر :
    انتشارات دارالحدیث
    محل نشر :
    قم
    تاریخ انتشار :
    1382
    نوبت چاپ :
    اول
تعداد بازدید : 92683
صفحه از 1151
پرینت  ارسال به