«روزى» نيز يكى از همين پديده ها است و از آن قاعده بيرون نيست . بدين سان ، رازق بودن خداوند هرگز با اراده انسان و آزادى انتخاب وى منافات ندارد ، همان گونه كه نقش او را در تعيين سرنوشت مادّى و معنوى اش نفى نمى كند . پس خداوند ـ جلّ جلاله ـ روزى دهنده است ، ليكن انسان را آزاد نهاده تا خود به انتخاب راه زندگى اش بپردازد . ^۱
ب. تقدير و تقسيمِ روزى ها
در پرتو مطالب گذشته ، ضرورت دارد كه براى تبيين معناى تقدير و تقسيم روزى ها از نظر جهان بينى توحيدى و ارتباط آن با توسعه اقتصادى ، ملاحظاتى را ذكر كنيم:
يك. با نگريستن به اصطلاح تقدير در ارتباطش با پديده هاى هستى ، روشن مى شود كه سير و دوام هر پديده بر پايه نظامى دقيق و حكيمانه استوار است . در ديدگاه اسلامى ، يكايك پديده ها بر مبناى سنجش حكمت پروردگار آفريده شده ^۲ و در نظام هستى هيچ پديده بيهوده اى وجود ندارد ؛ و هر چيز با سببى خاص ^۳ و در مسيرى معيّن جريان مى يابد ، به گونه اى كه نقش وجودىِ خويش را در چهارچوب وضعيّت خاصّ خود ايفا كند .
بر اين پايه ، پديده رزق و توسعه يا عقب ماندگى اقتصادى از اين قانون تكوينى عامّ خداوندى بر كنار نيستند و اين ها نيز داراى سبب هاى مخصوص و

شمار مى آيند .
پيش تر اشاره كرديم كه شناخت زبان قرآن و حديث و دريافتنِ منطق مخصوص آن ، براى فهم صحيح معارف اسلامى ضرورت دارد . آن گاه كه انسان با اين منطق آشنا گردد يا سيره آشنايان با آن منطق را بررسى كند ، به آسانى در مى يابد كه چنين باورهايى نه فقط مانع توسعه نيستند ، بلكه بهترين عامل براى تحقّق توسعه الگو و مطلوب به شمار مى آيند .
اينك شرحى مختصر بر عناوينى كه گذشت ، مى نگاريم:
الف . رازق بودنِ خداوند
در فرهنگ قرآن و حديث ، «رزق» ^۱ عبارت است از هر چيزى كه براى تأمين زندگى مادّى و معنوى موجودهاى زنده ضرورت داشته باشد . رازق بودن خداوند به اين معنا است كه خداوند سبحان روزىِ همه موجودهاى زنده را در نظام آفرينش و هستى تأمين فرموده و راه دستيابى به آن را نيز براى آن ها هموار ساخته ، همان گونه كه ابزارهاى دسترسى به آن را نيز در اختيارشان نهاده است .
در جهان بينى توحيدى ، هر پديده اى ـ خواه آن كه به اراده انسان حركت مى يابد و خواه آن كه اراده انسان در آن نقشى ندارد ـ بى ترديد به علّتِ همه علّت ها و سبب آفرينىِ همه سبب ها كه خداوند سبحان است ، منتهى مى شود ؛ و