مديريّت هاى توانمند اقتصادى ؛ فراهم آوردن كار ؛ تنظيم فعّاليّت هاى بازار ؛ و گسترش الگوى سالم مصرف ، بر دوش دولت است . دولت بايد از رهگذر وضع و اجراى قانون هاى مناسب ، نظارت دقيق بر كار بخش خصوصى ، و دخالت مستقيم در موارد ضرور ، زمينه مناسب براى رشد اقتصادى را فراهم سازد ؛ همان گونه كه مردم نيز وظيفه دارند در همه اين موارد ، يار و پشتيبان دولت باشند ^۱ .
اين اصول كه از آن ها به مثابه اركان توسعه اقتصادى در اسلام ياد شد ، در حقيقت ، اصول عامّ توسعه در همه مكتب ها و رويكردها هستند و كسى را نمى توان يافت كه نقش اين اركان در توسعه اقتصادى را انكار كند . البتّه آن چه ممكن است محلّ بحث باشد ، ميزان نقش و تأثير اين اصول و اركان شش گانه در مسير توسعه و اُفق حركت آن ها ، براساس تعريف و هدف فرض شده براى توسعه ، است .
البتّه اسلام ، ضمن باور داشتن اين اركان براى توسعه اقتصادى ، به آن ها اكتفا نمى ورزد و در جهان بينى خاصّ خود و تعريف ويژه اش براى توسعه و اهداف آن ، اركان ديگرى را نيز به آن ها مى افزايد و تحقّقِ پايه هاى ديگرى را هم ضرور مى شمارد . در عين حال ، آنچه مهم تر است ، لزوم برطرف كردن موانع و درمانِ آفت هاى دستيابى به توسعه اقتصادى است .
به همين منظور و بر اين پايه ، مهم ترين بحث ما در اين پيش درآمد

بدون آن ، دعا نيز سودى ندارد ^۱ .

۴. بازار

بخشى مهم از مباحث مرتبط با توسعه اقتصادى در روايات اسلامى ، مربوط به فعّاليّت هاى بازار است . حتّى از پيامبر گرامى روايت شده است:
«تِسعَةُ أعشارِ الرِّزقِ فِي التِّجارَةِ ^۲ ؛
نُه دهمِ روزى در بازرگانى است» ^۳ .
افزون بر بيان اهمّيّت بازرگانى و نقش برجسته آن در شكوفايى اقتصادى ، در فصل چهارم از دفتر دوم اين كتاب به ذكر آموزش ها و ضوابط و احكام استوارى خواهيم پرداخت كه در زمينه تنظيم بازار و بهره گيرى درست از فعّاليّت هاى آن مؤثّر هستند .

۵ . مصرف

هر چند سرانه درآمد داخلى افزايش يابد ، اگر مصرف درست تحقّق نيابد ، توسعه مطلوب حاصل نخواهد شد . اين مبحث و مباحث مرتبط با آن ، موضوعِ فصل پنجم از دفتر دوم است كه به بيان الگوى مصرف در نظرگاه اسلام مى پردازد . از بارزترين اين نكات ، لزوم توازن ميان درآمد و مصرف ؛ مصرف به قدر نياز ؛ رعايت اعتدال در مصرف و دورى از افراط و تفريط ؛ و دورى جستن از اسراف و سختگيرى است ^۴ .

۶ . دولت

مسؤوليّت هاى اصلى در ايجاد و تقويت مراكز پژوهشى علمى ؛ پديد آورىِ