رحمان و رحيم، در قرآن و حديث
قرآن كريم ، صفت «رحيم» را در كنار صفت «غفور» ، ۷۱ بار ، و با «عزيز» ، سيزده بار و با «توّاب» ، و «رئوف» هر يك نُه بار و با «رحمان» ، پنج بار (افزون بر ورود هر دو در «بسمله» در ۱۱۴ موضع) و با هر يك از «ودود» و «ربّ» و «بَرّ» ، يك بار ياد كرده است .
تعبير «به شما مهربان است» دو بار ، و «به مؤمنان مهربان است» يك بار در قرآن آمده است و رحمت ، در جاهاى بسيارى از قرآن كريم ، به خدا عز و جل نسبت داده شده است . صفت «رحمان (رحمتگر)» در برخى احاديث ، بر رحمت فراگير خدا براى تمامىِ آفريدگان دلالت دارد ؛ امّا صفت «رحيم(مهربان)» بر رحمت ويژه خدا دلالت دارد كه تنها مؤمنان را در بر مى گيرد : «رحمتگر است به تمامىِ آفريدگانش و مهربان است ، تنها به مؤمنان» .
تفسيرهاى ديگرى نيز در احاديث ، براى نام هاى «رحمان» و «رحيم» وارد شده است . نكته مهم در باب رحمت خدا ، اين است كه رحمت ، گاه درباره رقّت و مهربانى به كار مى رود و گاهِ ديگر درباره اثر رقّت (مانند : آمرزش) . از آن جا كه رقّت ، دلالت بر دگرگونى و انفعال دارد و از اوصاف آفريدگانِ ناقص به شمار مى آيد و به ذات الهى راه ندارد ، بنا بر اين ، هر گاه رحمت براى خدا به كار مى رود ، افعالى مانند آمرزش و پاداش دادن به بندگان و روزى رساندن به ايشان ، از آن اراده مى شود كه از آثار رقّت و رأفت هستند .
