۳ / ۲۳

حى

واژه شناسى «حَى»

واژه «حَىّ (زنده / جاودان)» ، صفت مشبّهه از مادّه «حيى» است كه دو معناى اصلى دارد : يكى خلافِ مرگ ، يعنى زندگى ، و ديگرى آزرم داشتن كه ضدّ بى شرمى است .
حى ، برگرفته از معناى نخست است . فيلسوفان و متكلّمان ، در تفسير حيات الهى اختلاف دارند ؛ ولى آنان همگى ، دانش و توانايى را در تفسير اين صفت ، ياد كرده اند . برخى بر آن اند كه معناى آن ، «فعّال درّاك (كنشگر دريابنده ) » است و برخى ديگر بر اين نظرند كه حيات ، مبدأ دانش و توانايى است . برخى نيز گفته اند كه «معناى حَى ، آن است كه محال نيست كه داناى توانا باشد» .

حى ، در قرآن و حديث

قرآن كريم ، صفت «حَىّ» را همراه با صفت «قيّوم (پايدار / پاينده)» در سه جا به خداوند عز و جلنسبت داده است و در يك جا با تعبير «او را خوابِ سبك و خواب گران نمى گيرد» ، و در سه جا با تعبير «خدايى جز او نيست» و در يك موضع با تعبير «آن كه نمى ميرد» ياد كرده است و عبارت «زنده مى كند و مى ميراند» ، نُه بار و عبارت «زنده مى كنيم و مى ميرانيم» دو بار تكرار شده و زنده كردن مردگان ، هفت بار به خداوند نسبت داده شده است و معناى بيرون آوردن زنده از مُرده و برعكس ، در چهار آيه و معناى زنده كردن زمين پس از مرگ آن ، نُه بار و معناى ميراندن مردم و زنده كردن ايشان ، پنج بار در قرآن كريم به كار رفته است .

حكمت نامه پيامبر اعظم صلَّي الله عليه و آله و سلّم - جلد دوّم

416

۳ / ۲۳

الحَيُّ

الحيّ لغةً واصطلاحا

الحيّ صفة مشبهة من مادّة «حيي». وهو أَصلان: أَحدهما: خلاف الموت ، والآخر الاستحياء الذي [ هو] ضدّ الوقاحة . ^۱
و«الحي» مشتقّ من المعنى الأَوّل ، ويختلف الفلاسفة والمتكلّمون في تفسير الحياة الإلهيّة ، لكنّهم جميعا ذكروا العلم والقدرة في تفسير هذه الصفة ، وذهب البعض إِلى أَنّ معناه «الفعّال الدرّاك» ^۲ . ورأَى بعض آخر أَنّ الحياة هي مبدأ العلم والقدرة ^۳ . وبينهم من قال: «معناه هو أَنّه لا يستحيل أَن يكون عالما قادرا» . ^۴

الحيّ في القرآن والحديث

نسب القرآن الكريم صفة «الحيّ» مقرونةً بصفة «القيّوم» إِلى اللّه عز و جل في ثلاثة مواضع ^۵ ، وبقوله : «لَا تَأْخُذُهُ سِنَةٌ وَلَا نَوْمٌ» في موضع واحد ^۶ ، وبقوله: «لَا إِلَـهَ إِلَا هُوَ» في ثلاثة مواضع ^۷ ، وبقوله: «الَّذِى لَا يَمُوتُ» في موضع واحد ^۸ ، وقد تكرّرت عبارة «يُحْىِ وَيُمِيتُ» تسع مرّات ^۹ وعبارة «نُحْيىِ وَنُمِيتُ» مرّتين ^۱۰ . وقد نُسب إحياء الموتى إلى اللّه سبع مرّات ^۱۱ ، ومعنى إِخراج الحيّ من الميّت وبالعكس في أَربع آيات ^۱۲ ، ومعنى إِحياء الأَرض بعد موتها تسع مرّات ^۱۳ ، ومعنى إِماتة النَّاس وإِحيائهم خمس مرّات ^۱۴ في القرآن الكريم.

1. معجم مقاييس اللغة : ج ۲ ص ۱۲۲ .

2. علم اليقين : ص ۱۳۷ .

3. الأسفار الأربعة : ج ۶ ص ۴۱۸ .

4. تلخيص المحصّل للطوسيّ : ص ۲۸۱ ؛ كشف المراد : ص ۴۰۱ .

5. البقرة : ۲۵۵ ، آل عمران : ۲ ، طه : ۱۱۱ .

6. البقرة : ۲۵۵ .

7. البقرة : ۲۵۵ ، آل عمران : ۲ ، غافر : ۶۵ .

8. الفرقان : ۵۸ .

9. البقرة : ۲۵۸ ، آل عمران : ۱۵۶ ، الاعراف : ۱۵۸ ، التوبة : ۱۱۶ ، يونس : ۵۶ ، المؤمنون : ۸۰ ، غافر : ۶۸ ، الدخان : ۸ ، الحديد : ۲ .

10. الحجر : ۲۳ ، ق : ۴۳ .

11. البقرة : ۷۳ و ۲۶۰ ، الحج : ۶ ، يس : ۱۲ ، الشورى : ۹ ، الأحقاف : ۳۳ ، القيامة : ۴۰ .

12. آل عمران : ۲۷ ، الأنعام : ۹۵ ، يونس : ۳۱ ، الروم : ۱۹ .

13. البقرة : ۱۶۴ ، النحل : ۶۵ ، العنكبوت : ۶۳ ، الروم : ۱۹ و ۲۴ و ۵۰ ، فاطر : ۹ ، الجاثية : ۵ ، الحديد : ۱۷ .

14. البقرة : ۲۸ ، الحج : ۶۶ ، الروم : ۴۰ ، الجاثية : ۲۶ ، الشعراء : ۸۱ .

نام منبع :

حكمت نامه پيامبر اعظم صلَّي الله عليه و آله و سلّم - جلد دوّم

سایر پدیدآورندگان :

جمعي از پژوهشگران

تعداد جلد :

14

ناشر :

انتشارات دارالحدیث

محل نشر :

قم

تاریخ انتشار :

01/01/1386

نوبت چاپ :

اول

نتیجه جستجو برای « »