55
حكمت نامه پيامبر اعظم صلَّي الله عليه و آله و سلّم - جلد پنجم

بررسى سند اين گزارش

الف ـ مهم ترين مصدرِ «كِتابَ اللّهِ و سُنَّةَ نَبِيِّهِ» ، موطّأ مالك است كه اين روايت را به گونه مُرسَل نقل كرده است . با توجّه به اين كه هيچ يك از اصحاب صحاح ششگانه ، آن را نقل نكرده اند و منابعى مانند : صحيح مسلم ، سنن الترمذى ، سنن النسائى ، سنن الدارمى و مسند ابن حنبل ، عبارت «كِتابَ اللّهِ و عِترَتى» را گزارش كرده اند ، آنچه در موطّأ آمده ، از اعتبار لازم برخوردار نيست .
ب ـ حاكم نيشابورى ، روايت پيش گفته را از دو طريق ، نقل كرده كه هر دو ، شامل برخى راويانِ «ضعيف» اند . صالح بن موسى طلحى و اسماعيل بن ابى اويس ، جزو گزارشگران اين متن هستند كه از طرف رجاليان اهل سنّت ، به شدّت ، تضعيف شده و مورد انكار قرار گرفته اند .
درباره صالح بن موسى ، الفاظ : «ضعيف الحديث (احاديث جدّا ضعيف نقل مى كند)» ، «متروك الحديث (احاديث مطرود نقل مى كند)» ، «يَروى المَناكير (احاديث قبيح نقل مى كند)» و ... آمده است . ۱ علاوه بر اين ، او جزو رجال بخارى و مُسلِم نيست و حديث او ، به اشتباه ، در كتاب المستدرك على الصحيحين آمده است .
اسماعيل بن ابى اويس نيز ، اگرچه از رجال مُسلِم است ، ولى تضعيفات بسيار و شديدى دارد . درباره او گفته اند : «مُخلِّط (پريشان حال)» ، «كذّاب (دروغزن)» ، «ليس بشى ء (بى ارزش)» ، «كانَ يَضَعُ الحديث (حديث ، جعل مى كرده است)» ، «يسرق الحديث (حديث مى دزدد)» و ... . همچنين از قول او آورده اند :
هنگامى كه ميان اهل مدينه درباره چيزى اختلاف مى شد ، من برايشان

1.. ر . ك : تهذيب التهذيب : ج ۲ ص ۵۳۵ .


حكمت نامه پيامبر اعظم صلَّي الله عليه و آله و سلّم - جلد پنجم
54

هشت . بررسى گزارشى ديگر درباره حديث ثقلين

در برابر متن متواتر حديث ثقلين كه در آن ، پيامبر خدا امّت را به تمسّك به قرآن و عترت توصيه مى فرمايد ، در برخى از منابع حديثى به جاى «عترت» ، «سنّت» آمده است ، چنان كه مالك در موطّأ از پيامبر صلى الله عليه و آله (به طور مُرسَل) چنين نقل كرده است :
تَرَكتُ فيكُم أمرَينِ لَن تَضِلُّوا ما مَسَكتُم بِهِما ؛ كِتابَ اللّهِ و سُنَّةَ نَبِيِّهِ . ۱ دو چيز را در ميان شما بر جا گذاشتم كه اگر به آن دو چنگ زنيد ، هرگز گم راه نمى شويد : كتاب خدا و سنّت پيامبرش .
حاكم ، در المستدرك ، روايت را اين گونه آورده است :
يا أيُّهَا النَّاسُ ، إنِّى قَد تَرَكتُ فيكُم ما إن اعتَصَمتُم بِهِ فَلَن تَضِلُّوا أبَدا ؛ كِتابَ اللّهِ و سُنَّةَ نَبِيِّهِ . ۲ اى مردم! من در ميان شما چيزى را بر جاى گذاشتم كه اگر به آن چنگ بزنيد ، هرگز گم راه نمى شويد : كتاب خدا و سنّت پيامبرش .
با عنايت به ناهمگونى اين دو متن با گزارش مشهور حديث ثقلين ، بررسى آنها ضرورى است .

1.. الموطّأ : ج ۲ ص ۸۹۹ ح ۳ .

2.. المستدرك على الصحيحين : ج ۱ ص ۱۷۱ ح ۳۱۸ ، السنن الكبرى : ج ۱۰ ص ۱۹۴ ح ۲۰۳۳ .

  • نام منبع :
    حكمت نامه پيامبر اعظم صلَّي الله عليه و آله و سلّم - جلد پنجم
    سایر پدیدآورندگان :
    جمعي از پژوهشگران
    تعداد جلد :
    14
    ناشر :
    انتشارات دارالحدیث
    محل نشر :
    قم
    تاریخ انتشار :
    01/01/1386
    نوبت چاپ :
    اول
تعداد بازدید : 5249
صفحه از 564
پرینت  ارسال به