اسمى (به معناى نيكى) ، مانند: «وَلْتَكُن مِّنكُمْ أُمَّةٌ يَدْعُونَ إِلَى الْخَيْرِ ؛ بايد گروهى از شما باشند كه به نيكى دعوت كنند» ، و گاه در معناى وصفى (به معناى نيكوكارتر و نيك تر) ، مانند: «مَا نَنسَخْ مِنْ ءَايَةٍ أَوْ نُنسِهَا نَأْتِ بِخَيْرٍ مِّنْهَا ؛ ^۱ هيچ آيه اى را نسخ نمى كنيم يا از ياد نمى بريم ، مگر آن كه بهتر از آن را مى آوريم» به كار مى روند. در صورت دوم ، «خير» معناى صفت تفضيلى دارد . ^۲
گفتنى است كه «خير» و «شر» به معناى اسمى ، گاه به معناى كار خوب و بد به كار مى روند و گاه نيز به معناى پديده خوب و بد استعمال مى شوند ، چنان كه در تفسير «خير» به صحّت و ثروت ، و «شر» به بيمارى و فقر ، چنين است . نيز در صورت دوم است كه مسئله حكمت «خير» و «شر» قابل طرح و سؤال است .
نكته ديگر ، اين است كه از ديدگاه متون اسلامى ، «خير» به معناى نخستش ـ كه همان ارزش هاى اعتقادى ، اخلاقى و عملى است ـ مقدّمه خير دنيا و آخرت به مفهوم دوم است .

۲ . فرق ميان «خَير» و «خِير»

در لغت ، «خَيْر» ، ضدّ «شرّ (بدى)» است ، و «خِيْر» به معناى «جود (بخشندگى)» است. ^۳

انسان دور مى سازد و او را مورد ستايش و ثناى ديگران قرار مى دهد .
نيكى و خدمت رسانى به مردم ، موجب نيك فرجامى ، استمرار و فراوانى نعمت ، افزايش ثروت ، و تداوم قدرت و شوكت و رياست مى شود ؛ افزون بر اين كه ره توشه قيامت است و مايه برخوردارى از شفاعت و حفظ (سلامت) نسل و آسانى حساب قيامت و نيز موجب ورود به بهشت برين .

موانع خير

در فصل ششم ، موانع خير (نيكوكارى) ، از نگاه احاديث نبوى مورد بررسى قرار گرفته است و امورى مانند: خودكم بينى و عقده حقارت ، بُخل ، سنگ دلى ، انكار ، ناسپاسى و شايد خطرناك تر از همه ، همنشينِ بد ، عوامل بازدارنده از نيكى شمرده شده اند . امام على عليه السلام در اين باره مى فرمايد:
لِكُلِّ شَى ء آفَةٌ ، و آفَةُ الخَيرِ قَرينُ السوءِ . ^۱ هر چيزى را آفتى است و آفت نيكى ، همنشين بد است .
پس براى پرورش انسان هاى شايسته و نيكوكار ، چاره اى جز برنامه ريزى براى پيشگيرى از اين موانع و يا زدودن آنها نيست .

چند نكته در معناى «خير»

در مورد معناى «خير» ، چند نكته ، قابل توجّه است:

۱ . معناى اسمى و وصفىِ «خير»

همان گونه كه در مفردات ألفاظ القرآن آمده ، كلمه «خير» و «شر» ، گاه در معناى