215
حكمت نامه پيامبر اعظم صلَّي الله عليه و آله و سلّم - جلد ششم

حديث در ابعاد و زمينه هاى گوناگون ، تا چه حد است. از اين رو ، تحقيق و تحليل اين متون ، فوق العاده حايز اهميّت است .
در مورد اسباب بركت ، چند نكته قابل توجّه اند :

۱ . پيوند عوامل مادّى و معنوى

در بررسىِ اسباب بركت از نگاه قرآن و حديث ، نخستين نكته مهمّى كه جلب توجّه مى كند ، اين است كه در متون اسلامى ، اسباب معنوى بركت ، در كنار اسباب مادّى آن ، قرار دارند . از يك سو ، روايات ما: پروا ، عبادت ، طهارت ، دعا ، نماز ، حج ، استغفار و مانند اينها را زمينه هاى بركت و توسعه در زندگى معرّفى مى كنند و از سوى ديگر ، دامدارى ، كشاورزى ، تجارت و كار را پشتوانه و مايه بركت و توسعه مى دانند .
آنچه از همجوارى اين دو دسته از اسباب برمى آيد ، اين است كه در جهان بينى اسلامى ، اعتقاد به تأثير معنويّت در خير و بركت و توسعه و شكوفايى مادّى ، به معناى نفىِ اسباب مادّى يا كم رنگ كردن نقش آنها در توسعه نيست ؛ بلكه بدين معناست كه اسلام ، علاوه بر اسباب مادّىِ شناخته شده براى توسعه ، اسباب ناشناخته و نامرئى ديگرى را هم مؤثّر مى داند و معتقد است كه باورهاى صحيح دينى ، اخلاق شايسته ، و اعمال نيكو نيز در شكوفايى و توسعه اقتصادى جامعه، نقش دارند .
قرآن كريم در اين باره تصريح مى كند كه:
«وَلَوْ أَنَّ أَهْلَ الْقُرَى ءَامَنُواْ وَاتَّقَوْاْ لَفَتَحْنَا عَلَيْهِم بَرَكَـتٍ مِّنَ السَّمَاءِ وَالأَْرْضِ . ۱ اگر اهل آبادى ها ايمان آورده بودند و پروا مى ورزيدند ، بركت هايى را از آسمان و زمين بر آنان مى گشاديم» .

1.. اعراف : آيه ۹۶ .


حكمت نامه پيامبر اعظم صلَّي الله عليه و آله و سلّم - جلد ششم
214

سخنى درباره «بركت»

بركت در لغت ، به معناى تداوم ، رشد و گسترشِ «خير» است. ۱ از اين رو ، ابن عبّاس ، بركت را به «فراوانى در هر خيرى» ۲ و امام صادق عليه السلام واژه «مبارك» را به «نفّاع (بسيار سودمند)» ۳ تفسير كرده اند.
علّامه طباطبايى ـ رضوان اللّه تعالى عليه ـ پس از نقل كلام راغب اصفهانى درباره بركت ، ۴ مى فرمايد:
بركت ، در حقيقت ، خيرى است كه در چيزى پايدار ، و همراه آن است؛ مانند: بركت در نسل ، كه به معناى فراوانى نسل و فرزندان يا جاودانه ماندن نام به سبب آنان است؛ و بركت در غذا ، آن است كه به طور مثال ، گروه بسيارى با آن سير شوند؛ و بركت در وقت ، آن است كه كارى در آن بگنجد كه معمولاً در وقتى همانند آن نمى گنجد. ۵
با نگاه كلّى به متون، به دست مى آيد كه گستره كاربرد واژه «بركت» در قرآن و

1.. در معجم مقاييس اللغة آمده است كه: «برك» يك ريشه است و به معناى ثبات چيزى است. سپس معانى ديگرى كه به هم نزديك اند ، از آن برگرفته شده است. خليل گفته است: «بركت ، از فزونى و رشد است» . در قاموس اللغة است كه: «بركت ، يعنى رشد و افزايش» و در مجمع البيان است كه: «بركت ، يعنى ثبات خير به سبب رشد آن» (ج ۱۰ ، ص ۷۳) .

2.. لسان العرب : ج ۱۰ ص ۷۶۶ .

3.. ر . ك : الأمالى ، صدوق: ص ۶۰۶ ح ۸۴۱ .

4.. اصل «برك» ، سينه شتر است كه بر زمين قرار مى گيرد .

5.. الميزان فى تفسير القرآن : ج ۷ ص ۳۸۱ .

  • نام منبع :
    حكمت نامه پيامبر اعظم صلَّي الله عليه و آله و سلّم - جلد ششم
    سایر پدیدآورندگان :
    جمعي از پژوهشگران
    تعداد جلد :
    14
    ناشر :
    انتشارات دارالحدیث
    محل نشر :
    قم
    تاریخ انتشار :
    01/01/1386
    نوبت چاپ :
    اول
تعداد بازدید : 7266
صفحه از 608
پرینت  ارسال به