277
حكمت نامه پيامبر اعظم صلَّي الله عليه و آله و سلّم - جلد هفتم

تأكيد قرار گرفته ۱ و محبّت نكردن ، به شدّت نكوهش شده است ؛ ۲ امّا در عين حال ، از افراط در محبّت نيز نهى شده است . لذا در كنار محبّت ، صلابت و دقّت در تربيت كودك نيز مورد توجّه بسيار ، قرار گرفته است .
بر اين اساس ، كودك با اين كه محبّت مى بيند ، امّا يله و رها نيست تا هر كارى كه خواست ، انجام دهد . از سوى ديگر ، با اين كه تربيت مى شود ، مورد مهر و محبّت و مدارا نيز واقع مى شود و به همين جهت ، از افراط در ملامت ها و خشونت ۳ ـ كه از شاخصه هاى الگوى سختگيرىِ بدون محبّت هستند ـ نهى شده است .
و امّا الگوى تربيتى اسلام ، بُعد سومى نيز دارد كه عبارت است از «تكريم» .
تكريم ، احترام گذاشتن به كودك و ارزش قائل شدن براى اوست . از ديدگاه اسلام ، كودك ، چون كودك است ، نبايد تحقير شود و احساس بى ارزشى و يا كم ارزشى كند . هرچند كودك ، بيشتر محتاج محبّت است و بزرگ سال محتاج احترام ، ۴ ولى اين بدان معنا نيست كه شخصيت كودك ، نبايد محترم شمرده شود ، همان گونه كه مهر و عطوفت نسبت به بزرگ سال نيز ، نبايد فراموش شود .
كودكى كه باارزش قلمداد مى شود و شخصيت او محترم شمرده مى شود ، به احساس خودْ ارزشمندى (عزّت و كرامت نفس) دست مى يابد و كسى كه براى خودش ارزش قائل باشد ، خود را به زشتى ها آلوده نمى كند . ۵

1.ر . ك : حكمت نامه كودك : ص ۲۰۷ (تشويق به دوست داشتن فرزندان و دلسوزى با آنان) .

2.ر . ك : حكمت نامه كودك : ص ۲۱۵ (نكوهش محبّت نكردن به كودكان) .

3.ر . ك : حكمت نامه كودك : ص ۱۸۹ (تربيت هنگام خشم) و ص ۱۹۱ (خشونت) .

4.در خطبه شعبانيه آمده است : «وقّروا كبارَكم وارحموا صغارَكم؛ بزرگانِ خود را احترام بگذاريد و با كودكان خود ، مهربانى كنيد» (الأمالى ، صدوق : ص ۱۵۴) .

5.اين نكته، در احاديث چندى آمده است، از جمله: «من كرمت عليه نفسه لم يهنها بالمعصية ؛ هر كس جانش برايش محترم باشد ، آن را با گناه، خوار نمى كند» (مستدرك الوسائل : ج ۱۱ ص ۳۳۹) . «من كرمت نفسه قَلّ شقاقه و خلافه ؛ هر كس جانش برايش گرامى باشد، ستيز و دعوايش كم مى شود» (عيون الحكم والمواعظ : ص۴۶۴ ح ۸۴۴۸) . «من كرمت عليه نفسه هانت عليه شهوته؛ هر كس جانش برايش محترم باشد ، هوسش كوچك مى شود» (بحار الأنوار : ج ۷۰ ص ۷۸ ح ۱۲).


حكمت نامه پيامبر اعظم صلَّي الله عليه و آله و سلّم - جلد هفتم
276

به شدّت دچار مشكل مى شوند ، هر چند از لحاظ عاطفى ، كمتر احساس كمبود مى كنند . در اين الگو ، والدين معتقدند كه حق ، هميشه با فرزندان است . كودك ، هر چه مى خواهد ، بايد در اختيارش گذاشت و نبايد گذاشت كه ناراحت شود .

۳ . الگوى تربيتىِ مبتنى بر عدم محبّت و عدم قاطعيت

اين الگوى تربيتى ، كودكانى تربيت مى كند كه چون محبّت نمى بينند ، از نظر عاطفى ، دچار اختلال هستند و چون قاطعيت درباره آنان وجود ندارد ، مبتلا به بزهكارى و خلافكارى مى شوند .

۴ . الگوى تربيتىِ مبتنى بر محبّت و قاطعيت

در اين الگوى تربيتى ، كودكان ، هم از لحاظ عاطفى ارضا مى شوند ، و هم سختكوش ، صبور و مسئوليت پذير تربيت مى شوند . دانشمندان ، اين الگو را بهترين الگوى تربيت كودك مى دانند . ۱
امّا نظر اسلام در اين باره چيست ؟
در آموزه هاى دين ، مباحث بسيار و پراكنده اى در اين باره وجود دارد ؛ امّا مهم اين است كه نظام حاكم بر آنها را بشناسيم و الگوى تربيتى اى از آنها به دست آوريم . به نظر مى رسد الگويى كه از مجموع متون قرآن و حديث به دست مى آيد ، همان است كه در الگوى پنجم از آن سخن خواهيم گفت .

۵ . الگوى تربيتىِ مبتنى بر محبّت، قاطعيت و كرامت

از ديدگاه اسلام ، محبّت ، يكى از اصول تربيت كودك است كه به شدّت مورد

1.موفّقيت در تربيت فرزندان : ص ۶۱ به بعد.

  • نام منبع :
    حكمت نامه پيامبر اعظم صلَّي الله عليه و آله و سلّم - جلد هفتم
    سایر پدیدآورندگان :
    جمعي از پژوهشگران
    تعداد جلد :
    14
    ناشر :
    انتشارات دارالحدیث
    محل نشر :
    قم
    تاریخ انتشار :
    01/01/1386
    نوبت چاپ :
    اول
تعداد بازدید : 5427
صفحه از 524
پرینت  ارسال به