سخنى درباره اُخوّت ، در قرآن و حديث

بررسى موارد كاربرد دو كلمه «أخ» و «اُخت» در قرآن و حديث ، نشان مى دهد كه اين واژه ، در همان معانى لغوى آن (يعنى انواع پيوندهاى نسبى و غير نسبى) استعمال شده است.
در مجموع ، در قرآن ، ۸۲ بار كلمه «أخ» و مشتقّات آن ، و چهارده بار «اُخت» و مشتقّات آن ، استعمال شده است.

معانى و كاربُردهاى «أخ» در قرآن

كلمه «أخ» و «اُخت» در قرآن كريم ، در اين معانى به كار رفته است:
۱ . پيوند نسبى ، مانند: «رَبِّ إِنِّى لَا أَمْلِكُ إِلَا نَفْسِى وَأَخِى ؛ ^۱ پروردگارا! من جز مالك خود و برادرم نيستم» .
۲ . پيوند رضاعى (همشيرگى) ، مانند: «وَأَخَوَ تُكُم مِّنَ الرَّضَـعَةِ؛ ^۲ و خواهران رضاعى شما» .
۳ . پيوند دينى ، مانند: «فَإِن لَّمْ تَعْلَمُواْ ءَابَآءَهُمْ فَإِخْوَ نُكُمْ فِى الدِّينِ ؛ ^۳ اگر پدرانشان را نمى شناسيد ، پس ، برادران دينى شمايند» .
۴ . پيوند مودّت و دوستى،مانند: «وَ نَزَعْنَا مَا فِى صُدُورِهِم مِّنْ غِلٍّ إِخْوَ نًا؛ ^۴ آنچه كينه در سينه هايشان بود ، بيرون آورديم و برادرانه [در برابر هم بر تخت ها مى نشينند]» .
۵ . پيوند قبيله اى ، مانند: «وَ إِلَى عَادٍ أَخَاهُمْ هُودًا ؛ ^۵ و به سوى عاد ، برادرشان هود را [فرستاديم]» .
۶ . پيوند مصاحبت ، مانند: «إِنَّ هَـذَآ أَخِى لَهُ تِسْعٌ وَ تِسْعُونَ نَعْجَةً ؛ ^۶ اين برادرم ، نود و نُه ميش دارد» .
۷ . پيوند مشابهت ، مانند: «وَ مَا نُرِيهِم مِّنْ ءَايَةٍ إِلَا هِىَ أَكْبَرُ مِنْ أُخْتِهَا ؛ ^۷ هيچ آيه اى را به آنها نشان نداديم ، جز اين كه از همتايش بزرگ تر بود» يا «كُلَّمَا دَخَلَتْ أُمَّةٌ لَّعَنَتْ أُخْتَهَا ؛ ^۸ هر بار كه گروهى وارد [جهنّم] شود ، همكيشان خود را نفرين مى كند» .
۸ . پيوند متابعت ، مانند: «إِنَّ الْمُبَذِّرِينَ كَانُواْ إِخْوَ نَ الشَّيَـطِينِ ؛ ^۹ ريخت و پاش كنندگان ، برادران شياطين اند» .
۹ . پيوند هماهنگى ، مانند: «أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ نَافَقُواْ يَقُولُونَ لِاءِخْوَ نِهِمُ الَّذِينَ كَفَرُواْ مِنْ أَهْلِ الْكِتَـبِ ؛ ^۱۰ آيا به منافقان ننگريستى كه به همتايانشان از كافران اهل كتاب مى گفتند : ...» .
گفتنى است از معانىِ «برادرى» ، آنچه در اين بخش مورد نظر است ، عبارت است از «پيوند دينى» ؛ امّا ساير معانى در بخش هاى ديگر ، به خواست خدا ، خواهند آمد.