91
دانش نامه عقايد اسلامي - جلد اوّل

و اگر شخصى لجوج در مسئله يا مسائلى ، نظرى درست ارائه كند ، لجاجتش موجب مى شود كه موقعيت و وثاقتش بر هم بخورد ، آنچنان كه امير مؤمنان عليه السلام فرمود :
اللَّجاجُ يُفسِدُ الرَّأيَ . ۱ لجاجت ، رأى را تباه مى كند.
پايان لجاجت نيز آن گونه است كه پيامبر خدا مى فرمايد :
إيّاكَ وَاللَّجاجَةَ ؛ فَإِنَّ أَوَّلَها جَهلٌ وآخِرَها نَدامَةٌ. ۲ از لجاجت بپرهيز كه آغازش ، نادانى و پايانش پشيمانى است.
لازم به يادآورى است كه آنچه آورده شد ـ چنان كه بدان اشاره گرديد ـ مهم ترين موانع پالايش عقيده اند و در بخش هفتم در ذيل عنوان «موانع شناخت» ، تمامى موانع ذكر خواهند شد.

شرايط پالايش عقيده

اين شرايط ، پژوهشگر را يارى مى دهند تا حقيقت را درك كند ، به طورى كه بدون اين شرايط ، اطمينان به نتايج پژوهش ها حاصل نمى گردد. اين شرايط عبارت اند از :
۱ . تأنّى ، ۲ . تجربه ، ۳ . تمركز انديشه ، ۴ . پويايى انديشه ، ۵ . تبادل نظر ، ۶ . امدادهاى غيبى.

1.ر . ك : ج ۲ ص ۵۶۲ ح ۱۹۹۵ .

2.ر . ك : ج ۲ ص ۵۶۲ ح ۱۹۹۲ .


دانش نامه عقايد اسلامي - جلد اوّل
90

امام صادق عليه السلام نيز فرموده است :
المُستَبِدُّ بِرَأيِهِ مَوقوفٌ عَلى مَداحِضِ الزَّلَلِ . ۱

۶ . لجاجت

لجاجت ، يكى ديگر از موانع پالايش عقيده است و در پژوهش ها و مسائل نظرى ، يكى از لغزشگاه هاى بزرگ به شمار مى رود ؛ چراكه انديشه را از تكاپو باز مى دارد و مانع رسيدن به رأى درست مى شود ، بدون آن كه شخص لجوج ، احساس انحراف كند. امام على عليه السلام در سخنى زيبا از اين لغزشگاه پنهان ، چنين تعبير مى فرمايد :
اللَّجاجَةُ تُسِلُّ الرَّأىَ. ۲ لجاجت ، رأى درست را مى دزدد.
يعنى همان گونه كه دزد ، پنهانى به خانه اى وارد مى شود و هر چه را مى خواهد ، بدون آن كه صاحب خانه بفهمد ، مى دزدد ، لجاجت ها نيز مخفيانه به ذهن آدمى دستبرد مى زنند و بر انديشه او مسلّط مى گردند و او را از حقيقت باز مى دارند ، بدون آن كه صاحب فكر ، احساس كند ، و بدين طريق ، رأى درست و استوار را از او مى دزدند . نيز در سخن امام على عليه السلام آمده است كه صاحبان تعصّب ولجاجت نمى توانند از اصحاب رأى (صاحب نظران) باشند، آن جا كه مى فرمايد:
اللَّجوجُ لا رَأىَ لَهُ. ۳ لجوج ، رأيى [ درست] ندارد.

1.ر . ك : ج ۲ ص ۵۵۸ ح ۱۹۸۴ .

2.ر . ك : ج ۲ ص ۵۶۲ ح ۱۹۹۳ .

3.ر . ك : ج ۲ ص ۵۶۲ ح ۱۹۹۴ .

  • نام منبع :
    دانش نامه عقايد اسلامي - جلد اوّل
    سایر پدیدآورندگان :
    رضا برنجكار
    تعداد جلد :
    10
    ناشر :
    انتشارات دارالحدیث
    محل نشر :
    قم
    تاریخ انتشار :
    01/01/1385
    نوبت چاپ :
    اول
تعداد بازدید : 13103
صفحه از 518
پرینت  ارسال به