پژوهشى درباره زمان افزايش و كاهش رشد عقل

يكى از مسائل مهم در تعليم و تربيت، رعايت هنگام آن است. بى ترديد، تعليم و تربيت نابه هنگام، موفّق نيست. از اين رو، تحقيق درباره اين كه تا چه سنّى قواى عقلى در انسان رشد مى كنند و در چه زمانى رشد عقلى او متوقّف مى گردد، براى تعيين بهترين فرصت براى تربيت انسان ، ضرورى است و احاديث اين باب، به اين مسئله مهم، اختصاص دارند.
در اين احاديث، مقطع سرنوشت ساز عمر انسان، سنّ توقّف رشد عقلى، آغاز فرسودگى عقل و امكان جوان ماندن هميشگى انديشه، مورد توجّه قرار گرفته است:

الف ـ مقطع سرنوشت ساز

در حديث بيست و پنجم، مقطع سرنوشت سازِ عمر انسان تا سن هيجده سالگى تعيين شده است و در اين هنگام، سرنوشت پرورشى او مشخّص مى شود: يا قواى عقلى ، او را تسخير مى كنند و يا در چنبر هوس و شهوت ، قرار مى گيرد . از اين پس، تغيير مسير زندگى انسان، دشوار مى گردد.