203
دانش نامه عقايد اسلامي - جلد اوّل

آفرينش نادانى دارند، توجيه كرد ؛ ليكن با تأمّل در اين احاديث ، معلوم مى شود كه مقصود از آفرينش نادانى، آفرينش شعور مرموزى در مقابل خرد است كه به لحاظ آن كه انسان را به كارهاى ناشايست دعوت مى كند ، «جهل» و «حمق»، و به لحاظ آن كه او را به زشتى ها وا مى دارد ، «نفْس أمّاره به سوء» و نيز به لحاظ آن كه كارهاى زشت را لذيذ و دل پذير جلوه مى دهد ، «شهوت» ۱ ناميده مى شود .
نادانى، ويژگى هايى بدين شرح دارد :

الف ـ پس از خرد آفريده شد

اين ويژگى، اشاره به آن دارد كه وجود «نادانى»، يك وجود تبعى است و به دنبال آفرينش خرد، با فلسفه و حكمت خاصّ خود ، در وجود انسان قرار داده شده است.

ب ـ آفرينش از تيرگى و تاريكى

در مقابل نيروى خرد كه از نور آفريده شده، نيروى نادانى، از تيرگى و تاريكى آفريده شده است و اين ، اشاره بدان است كه مقتضاى نيروى نادانى، نديدن حقايق، گرايش به باورهاى موهوم و اخلاق و اعمال ناشايست و در يك جمله، گم راهى است ۲ و ثمرى جز تلخى و ناكامى ندارد .

ج ـ باطل گرايى

بر خلاف خرد، نيروى نادانى، تسليم محض باطل است و اگر تنها باشد ، هيچ گاه

1.ر . ك : ص ۱۹۷ ح ۱۱ .

2.ر . ك : ج ۲ ص ۱۹ (لغزش) .


دانش نامه عقايد اسلامي - جلد اوّل
202

نكته باشد كه هويت واقعى انسان، چيزى جز خرد نيست؛ نكته اى كه در احاديث ديگر نيز بدان تصريح شده است . ۱ طبق اين احاديث ، اصل و اساس انسان در آفرينش ، خرد است و ديگر چيزها به دنبال خرد براى او آفريده شده است .

ب ـ آفرينش از نور

اين تعبير ، اشاره به اين دارد كه كار اصلى خرد ، روشنگرى ، ۲ واقع نمايى، آينده نگرى و قرار دادن انسان در مسير عقايد ، اخلاق و اعمال شايسته ۳ و در يك جمله ، رساندن به كمال است .

ج ـ حق گرايى

نيروى خرد ، تسليمِ محضِ حق است و اگر تنها باشد و با نادانى آميخته نگردد ، از حق تبعيت مى كند و چيزى جز حق را نمى پذيرد :
... فَقالَ لَهُ : أدبِر ، فَأَدبَرَ ، ثُمَّ قالَ لَهُ : أقبِل ، فَأَقبَلَ . ۴ ... [خداوند] بدو (خرد) فرمود : «پشت كن» . او نيز پشت كرد . سپس فرمود: «روى آور» . پس روى آورد .

۲ . آفرينش نادانى

در نگاه ابتدايى ، به نظر مى رسد كه آفرينش نادانى، بى معناست؛ چرا كه نادانى، عدم علم است و عدم آفرينش ندارد . بنا بر اين، بايد احاديثى را كه دلالت بر

1.ر . ك : ص ۲۲۳ (ارزش خرد) .

2.ر . ك : ص ۱۹۳ (حقيقت خرد) و ۳۳۱ (نشانه هاى خرد) .

3.ر . ك : ص ۳۳۱ (نشانه هاى خرد) .

4.ر . ك : ص ۱۹۶ ح ۱۲ .

  • نام منبع :
    دانش نامه عقايد اسلامي - جلد اوّل
    سایر پدیدآورندگان :
    رضا برنجكار
    تعداد جلد :
    10
    ناشر :
    انتشارات دارالحدیث
    محل نشر :
    قم
    تاریخ انتشار :
    01/01/1385
    نوبت چاپ :
    اول
تعداد بازدید : 12674
صفحه از 518
پرینت  ارسال به