۷۰۷۴.الإمامُ عليٌّ عليه السلام :مَنِ اجتَهَدَ رَأيَهُ في نَصيحَةِ العامَّةِ فلَهُ ما نَوى ، و قد قَضى ما علَيهِ . ^۱

(انظر) القضاء بين الناس : باب ۳۳۱۵ .

۱۴۳۲

استِعمالُ الرَّأي فِي الدِّينِ

۷۰۷۵.رسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله :تَعمَلُ هذهِ الاُمّةُ بُرهَةً مِن كتابِ اللّهِ ، ثُمّ تَعمَلُ بُرهةً بِسُنَّةِ رسولِ اللّهِ ، ثُمّ تَعمَلُ بالرأيِ ، فإذا عَمِلُوا بالرأيِ فقد ضَلُّوا و أضَلُّوا . ^۲

۷۰۷۶.عنه صلى الله عليه و آله :مَن قالَ في الدِّينِ برأيِهِ فَقَدِ اتَّهَمَنِي . ^۳

۷۰۷۷.عنه صلى الله عليه و آله :مَن تَكَلَّمَ بالرَّأيِ فَقَدِ اتَّهَمَنِي في الدِّينِ . ^۴

۷۰۷۸.عنه صلى الله عليه و آله :لَم يَزَلْ أمرُ بَنِي إسرائيلَ مُعتَدِلاً حَتّى نَشَأَ فيهِمُ المُوَلَّدُونَ و أبناءُ سَبايا الاُمَمِ التي كانت بنو إسرائيلَ تَسبِيها ، فقالوا بالرأيِ فَضَلُّوا و أضَلُّوا . ^۵

۷۰۷۹.كنز العمّال :قالَ الإمامُ عليٌّ عليه السلام : ثلاثةٌ لا يُقبَلُ مَعهُنَّ عَمَلٌ : الشِّركُ ، و الكُفرُ ، و الرأيُ . قالوا : يا أميرَ المؤمنينَ : ما الرَّأْيُ ؟ قالَ : تَدَعُ كتابَ اللّهِ و سُنَّةَ رسولِهِ و تَعمَلُ بالرَّأيِ . ^۶

۷۰۷۴.امام على عليه السلام :هر كه انديشه خود را در راه خير خواهى و ارشاد مردم به كار گيرد ، پاداش نيّتش را بگيرد و وظيفه اش را انجام داده باشد .

۱۴۳۲

به كارگيرى انديشه در دين

۷۰۷۵.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :اين امّت مدّت زمانى به كتاب خدا عمل مى كنند و سپس مدّتى به سنّت رسول خدا صلى الله عليه و آله و آن گاه مدّتى به رأى . پس هرگاه به رأى عمل كنند ، گمراه شوند و ديگران را نيز گمراه سازند .

۷۰۷۶.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :هركه در دين به رأى خود سخن گويد، به من اتّهام زده است .

۷۰۷۷.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :هركه به رأى سخن گويد ، مرا در دين متّهم كرده است .

۷۰۷۸.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :بنى اسرائيل پيوسته طريق اعتدال مى پيمودند ، تا آن كه دو رگه ها و فرزندان اقوام اسيرى كه بنى اسرائيل به اسارتشان مى گرفتند، در ميان ايشان رشد يافتند و به اظهار نظر [در دين ]پرداختند و بدين سان هم خود گمراه شدند و هم ديگران را گمراه كردند .

۷۰۷۹.كنز العمّال :امام على عليه السلام فرمود : با وجود سه چيز هيچ عملى پذيرفته نمى شود : شرك و كفر و رأى . عرض كردند : اى امير المؤمنين! مقصود از رأى چيست؟ فرمود : اين كه كتاب خدا و سنّت رسول او را بگذارى و به رأى عمل كنى .

۱۴۲۹

ما يَهدِمُ الرَّأيَ

۷۰۶۷.الإمامُ عليٌّ عليه السلام :اللَّجاجةُ تَسُلُّ الرأيَ . ^۱

۷۰۶۸.عنه عليه السلام :الخِلافُ يَهدِمُ الرأيَ . ^۲

۷۰۶۹.عنه عليه السلام :لا رَأيَ لحاقِنٍ و لا حازِقٍ . ^۳

۷۰۷۰.الإمامُ الصّادقُ عليه السلام :لَيسَ لِحاقِنٍ رأيٌ . ^۴

(انظر) عنوان ۴۷۰ «اللجاج» .

۱۴۳۰

الدَّولَةُ و صَوابُ الرَّأيِ

۷۰۷۱.الإمامُ عليٌّ عليه السلام :صَوابُ الرَّأيِ بالدُّوَلِ ، يُقبِلُ بِإقبالِها و يَذهَبُ بذَهابِها . ^۵

۷۰۷۲.عنه عليه السلام :الدَّولةُ تَرُدُّ خَطَأَ صاحِبِها صَوابا ، و صَوابَ ضِدِّهِ خَطاءً . ^۶

۱۴۳۱

الاجتِهادُ فِي الرَّأيِ

۷۰۷۳.رسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله :إنَّ الواليَ إذا اجتَهَدَ فَأصابَ الحَقَّ فلَهُ أجرانِ ، و إنِ اجتَهَدَ فَأخطَأَ الحقَّ فلَهُ أجرٌ واحِدٌ . ^۷

۱۴۲۹

عوامل ويران كننده انديشه

۷۰۶۷.امام على عليه السلام :لجاجت، رأى را از بين مى برد .

۷۰۶۸.امام على عليه السلام :مخالفت كردن، رأى [صاحب فرمان] را ويران (بى اثر) مى كند .

۷۰۶۹.امام على عليه السلام :كسى كه در فشار بول قرار گرفته و كسى كه پايش در فشار كفش است نبايد رأى و حكمى بدهد .

۷۰۷۰.امام صادق عليه السلام :كسى كه در فشار بول است ، نبايد حكم بدهد .

۱۴۳۰

دولتِ بخت و رأى درست

۷۰۷۱.امام على عليه السلام :درستى رأى، بسته به دولت بخت است : اگر دولت رو كند، درستى رأى نيز رو مى كند و اگر آن پشت كند، اين نيز مى رود .

۷۰۷۲.امام على عليه السلام :اگر دولتِ اقبال به كسى رو كُند، نادرست او را درست نماياند و درستِ مخالفِ او را نادرست جلوه دهد .

۱۴۳۱

كوشش فكرى

۷۰۷۳.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :حكمران اگر بكوشد و به حق دست يابد، دو اجر دارد و اگر بكوشد، اما به حق نرسد، يك اجر دارد .