همزمان با دوران کهولت خود زراره بوده، به آن حضرت علیه السلام مراجعه کرده است.۱ دیگر گزارشی که روشن میکند زراره مناظره را ترک کرده است، نه اندیشهورزی اعتقادی را، ترک مناظره زراره با ربیعه الری است. زراره علت آن را به وجود آمدن کینه و دشمنی در صورت مناظره دانسته است.۲ با توجه به اینکه اندیشهورزی اعتقادی نمیتواند کینهورزی و نزاع ایجاد کند، پس نکوهشی در نزد زراره نخواهد داشت.
توجه به این نکته ضروری است که با وجود تمام این امتیازات برای زراره، برخلاف دیدگاه ابنندیم،۳ نمیتوان وی را مهمترین نظریهپرداز عصر حضور دانست. با وجود اذعان نجاشی۴ و شیخ طوسی۵ به متکلم بودن زراره، هیچکدام از آنها، با اینكه فهرست ابنندیم را در اختیار داشتند، زراره را بزرگترین متکلم امامیه در کوفه ندانستهاند. سخن ابوغالب نیز، با وجود اینکه از خاندان زراره است، چنین ادعایی را نمیرساند.۶ همچنین تعداد اندیشههای منسوب به وی در کتب کلامی، مقالات و ملل و نحل هرگز قابل مقایسه با اندیشههای متکلمانی چون هشام بنحکم نیست.۷
علاوه بر آن، اندک بودن تألیفات منتسب به زراره در منابع رجالی،۸ ادعای ابنندیم را با مشکل مواجه میکند. میتوان این معنا را برای کلام ابنندیم در نظر گرفت که زراره از تمام افراد دیگر در جدل و کلام متبحرتر بود. سخن ابوغالب
1.. کشی، اختیار معرفة الرجال، ص ۱۵۹۔۱۶۰.
2.. همان، ص۱۵۳.
3.. زرارة یكنى أبا على أیضا، و زرارة أكبر رجال الشیعة فقها و حدیثا و معرفة بالكلام و التشیع (ابنندیم، الفهرست، ص۳۰۸۔۳۰۹).
4.. نجاشی، رجال، ص۱۷۵.
5.. شیخ طوسی، الفهرست، ص۷۴۔ ۷۵.
6.. ابوغالب زراری، رسالة ابیغالب، ص۱۳۶.
7.. برای مقایسه اندیشههای کلامی هشام بنحکم با زراره نک: اشعری، مقالات الاسلامیین، ص۳۱۔ ۶۳.
8.. در منابع رجالی تنها کتاب نام برده شده برای زراره، کتاب الاستطاعه و الجبر است؛ برای نمونه نک: نجاشی، رجال، ص۱۷۵.
