قلمداد کرد. خط فکری خاندان اعین را میتوان در سه مؤلفه اصلی پی جست: ۱. دیدگاههای کلامی ۲. روشمند بودن اندیشهورزی ۳. جریان داشتن اندیشههای کلامی حداقل در دو نسل.
در منابع اسلامی دیدگاههایی کلامی به خاندان اعین نسبت داده شده است. دیدگاههای اين خاندان در برخی از مسائل، نخستین اندیشههای کلامی آن مسئله بوده و پایه اندیشههای دیگری در سایر گروههای اعتقادی شده است؛ برای نمونه در منابع اهل سنت در مباحث استطاعت۱ و صفات الهی۲ دیدگاههای خاصی به خاندان اعین نسبت داده شده است. گویا اندیشه خاص زراره در صفات الهی سرآغاز اندیشه معتزلیان بصره بوده است؛۳ چنانکه پژوهشهای جدید مینمایاند که نظرگاه زراره در استطاعت، ریشه مبنای فکری معتزلیان بوده است.۴ در منابع شیعی نیز در مباحث استطاعت۵ و ایمان و کفر۶ دیدگاههای خاصی برای این خاندان ديده میشود.
شواهد حاکی از آن است که روش کلامی خاندان اعین، بهرهگیری توأم از عقل و نصوص دینی برای نظریهپردازیهای خارج از متون دینی بوده است. همانطور که گذشت، جریانهای فکری امامی در مدرسه کوفه روشهای مختلفی را در مسائل کلامی به کار میگرفتند؛ محدث متکلمان به عقل اجازه نظریهپردازی نمیدادند، ولی متکلمان جواز آن را فتوا میدادند. خاندان اعین به حجیت عقل در کسب معارف اعتقادی باور داشتند و با بهرهگیری از عقل و نصوص دینی، نظریههای خارج از متون دینی ارائه میدادند و هر جا که این نظریهسازیها با
1.. اشعری، مقالات الاسلامیین، ص۴۳.
2.. همان، ص۳۶؛ بغدادی، الفرق بین الفرق، ص ۵۲.
3.. بغدادی، الفرق بین الفرق، ص ۵۲.
4.. فان.اس، علم الکلام و المجتمع، ص۴۵۵.
5.. کشی، اختیار معرفة الرجال، ص۱۴۷۔۱۴۸.
6.. همان، ص۱۴۱۔۱۴۲.
