1.. ر.ک: الکلینی، الکافی، ج۱، ص۴۵۸، ح ۲ (و شرح آن: المجلسی، مرآة العقول فی شرح أخبار آل الرسول، ج۵، ص۳۱۵)؛ الکلینی، الکافی، ج۱، ص۴۵۹، ح ۴ (و شرح آن: المجلسی، مرآة العقول فی شرح أخبار آل الرسول، ج۱۳، ص۳۳۹).

2.. برخی روایات، نقش شاهد جمع دارند مانند: الکلینی، الکافی، ج۸، ص۳۵۶ - ۳۵۷، ح۵۵۰ (و برای شرح آن ر.ک: المجلسی، مرآة العقول فی شرح أخبار آل الرسول، ج۲۶، ص۵۲۷ - ۵۲۸). بنا بر آنچه از این متن و نظائر آن دانسته می‏شود، امام علیه السّلام با اینکه افعال را فعل خود می‏داند، اما حفاظت از خطا و گناه را تنها از سوی خدا می‏داند (زیرا تلاش معصوم و دیگر انسان‏ها بدون امداد الهی به ترک گناه منتهی نخواهد شد؛ البته با ملاحظه تفاوتی که در تلاش ما با تلاش معصوم وجود دارد و امداد الهی برای ما و برای معصوم در ترک کناه از سوی خدا طراحی و اجرا شده است).

3.. ابن‎بابویه، الخصال، ص۱۱۶ - ۱۱۷، ح ۹۸.

4.. همو، الامالی، ص۷۷، ح ۴۴ و برای اطلاع بیشتر ر.ک: شهیدی، «بازخوانی دیدگاه مکاتب قم و بغداد پیرامون علم، عصمت و غلو و بازخورد آن در مطالعات دینی»، ص۱۲۸.

5.. ابن‎بابویه، علل الشرایع، ج۱، ص۱۸ - ۱۹، ح ۲.

6.. گفتنی است یکی از راویانی که شیخ صدوق در کتاب توحید از وی روایات متعدد در «باب نفی الجبر و التفویض» نقل کرده، پدر اوست. ر.ک: ابن‎بابویه، التوحید، ص۳۵۹ - ۳۶۴. همچنین ر.ک: الحلی، مختصر البصائر، ص۳۴۰، ح ۳۷۳.

1.. الصفار، بصائر الدرجات، ص۱۳۸ - ۱۴۰؛ برای اطلاع بیشتر ر.ک: شهیدی، «بازخوانی دیدگاه مکاتب قم و بغداد پیرامون علم، عصمت و غلو و بازخورد آن در مطالعات دینی»، ص۴۳ - ۷۸.

2.. در آثار برجای‏مانده از برخی عالمان این دوره، تصریحی به منشأ عصمت به چشم نمی‏خورد؛ مانند ابن‎قبه رازی (ر.ک: میر‏زایی، ابن‎قبة رازی، ص۱۳۲ - ۱۷۱).

3.. الکلینی، الکافی، ج۱، ص۵۰۰، ح ۵۲۷. همان‏گونه که گذشت، آشکار است که صرف علم به حلال و حرام، علت نامه برای انجام واجبات و ترک محرمات نخواهد بود؛ اما اگر علم به همه حلال‏ها و حرام‏ها، با علم حضوری و کامل حجت خدا به همه منافع واجبات و ضررهای همه محرمات همراه شود، می‏تواند به عنوان یک مانع اختیاری بزرگ برای پرهیز از نافرمانی دستورهای خدا باشد.

4.. برای اطلاع بیشتر ر.ک: شهیدی، «بازخوانی دیدگاه مکاتب قم و بغداد پیرامون علم، عصمت و غلو و بازخورد آن در مطالعات دینی»، ص۸۸ - ۱۱۷.

5.. ر.ک: الکلینی، الکافی، ج۱، ص۸ - ۹.

6.. ر.ک: الکلینی، الکافی، ج۱، ص۲۸۶ - ۲۸۸، ح ۱ و ص۴۴۵ - ۴۴۶، ح ۱۹. توضیح علامه مجلسی در ذیل برخی از فقرات حدیث اخیر شایان توجه است: «و عصمکم من الزلل" أی الخطأ فی العقائد و الأقوال و الأعمال، و یدل علی أن العصمة موهبیة لا کسبیة کما توهم» احتمالاً این توهم، اشاره به دیدگاه همه کسانی دارد که عصمت را کسبی می‏دانند. المجلسی، مرآة العقول فی شرح أخبار آل الرسول، ج۵، ص۲۲۹.