265
میدان‌های معنایی در کاربست قرآنی

شکل چشم‌گیری با ایزوتسو متفاوت بوده است.

این کتاب که به زبان خود ترجمه کرده‌ایم، بررسی مطالعه توسعه تاریخی معنا در چارچوب حوزه معناشناسی است. این کتاب واژگان قرآنی را در چارچوب تغییرات تاریخی معنا و معانی جدید در نه فصل مورد بررسی قرار می‌دهد. نویسنده معنای اولیه را معنای ضروری می‌داند درحالی‌که معنای جدید (ثانویه) را به‌عنوان معنایی شرح می‌دهد که در سیاق و سباق (بافت) به‌صورت اضافی (نسبی) است.

در این‌جا گوچر توجه ما را به چگونگی ترجمه نادرست برخی مفاهیم کلیدی بسیار مهم در رویکردهای ساختاری به قرآن - توسط آتش - جلب می‌کند. اول از همه، آتش اصطلاح «معناشناسی قرآن» (semantics of the Qur’an) را به «درجات معنایی که واژه‌ها کسب می‌کنند» ترجمه کرده است که در متن اصلی وجود ندارد. افزون بر این، او واژه تخصصی معنای رابطه‌ای (relational meaning) را که با ایزوتسو مورد استفاده قرار گرفته است، به‌صورت معنای اضافی (relative meaning) ترجمه کرده است. گوچر به درستی استدلال می‌کند که واژه relational به طور ضمنی خوانش ساختاری آشکاری را از قرآن بیان می‌کند، درحالی‌که واژه relative چنین معنایی ندارد؛ بنابراین، تأکید ایزوتسو بر روی یک خوانش ساختاری و رابطه‌ای از قرآن در این ترجمه از دست رفته است. متأسفانه همین اشتباه تاکنون به وسیله دانشمندان بسیاری تکرار شده است. همچنین مهم است اشاره کنیم که اکثر آثار دانشگاهیان تُرک، تحت تأثیر آثار ایزوتسو به طریقی گیج‌کننده روش‌شناسی ایزوتسو را با سوءبرداشت‌های خود از معنای روش‌شناسیِ او ترکیب کرده‌اند. گوچر مثال جالبی می‌زند: پژوهشگری که تحت نظارتِ آتش مطالعه کرده است، آنچه را روش معناشناختی ایزوتسو می‌پنداشته در اثر خود به‌کار بسته است؛ اما از آنجا که به شیوه‌ای تلفیقی بر مبنای ترجمه‌های نادرست برخی کلیدواژه‌ها کار کرده


میدان‌های معنایی در کاربست قرآنی
264

احادیث متقاعد نمی‌شود. هلیل چیچک، متخصص مطالعات قرآنی در دانشکده الهیات ترکیه، آثار ایزوتسو را به شدت تحسین می‌کند و انتقادات اندکی نیز مطرح می‌کند. به عقیده وی ایزوتسو باید برخی مفاهیم قرآنی نفس، منافق، مغفرت، تشبیه، صوم، زکات، طاغوت و خشیة را تحلیل و بررسی می‌کرد. به غیر از این نکته چیچک از دستاوردهای ایزوتسو به شدت ابراز رضایت می‌کند.

با وجود این، در واپسین روزهای دهه ۱۹۹۰م و آغازین روزهای دهه ۲۰۰۰م، دانشمندان به ارزیابی سالم و جدّی آثار ایزوتسو روی آوردند. این پیشرفت حدود ۲۵ سال پس از چاپ ترجمه آثار مهم ایزوتسو آغاز شد. مقاله اخیر نکمتین گوچر پذیرش ایزوتسو در ترکیه را به‌خوبی بیان می‌کند. گوچر پرسش‌های بسیاری را درباره ترجمه آتش از خداوند و انسان در قرآن مطرح می‌کند. برای مثال، آیا فضای علمی-مذهبی ترکیه در آن زمان آمادگی دریافت روش ایزوتسو به‌لحاظ نظری را داشت؟ تا چه حد اصطلاح‌‌شناسی فنی ایزوتسو به درستی به ترکی ترجمه شده بود؟ و مهم‌تر از همه این‌که آثار نوشته شده از سوی دانشمندان ترکیه‌ای درباره معناشناسی قرآن بر اساس ترجمه ترکی آثار ایزوتسو، تا چه حد درست هستند؟ به بیان دیگر، آیا دانشمندان ترکیه روش‌شناسی ایزوتسو را به شکل اصیل در آثار خود به‌کار بردند؟ گوچر معتقد است که آثار غربی درباره نظریات و روش‌های زبان‌شناختی انتقادی در زمان ترجمه آتش در ترکیه در دسترس بوده‌اند، اما به جهت زبان اصلی آنها و اصطلاح‌شناسی مبهم، بسیاری از دانشگاهیان در مؤسسات دین‌شناسی ترکیه از آنها بهره نمی‌بردند (و شاید آنها را نمی‌فهمیدند)؛ بنابراین، ترجمه آتش از اثر ایزوتسو مشکلات جدّی‌ای برای نسل‌های بعدی به بار آورد. اول از همه عدم وجود پیشینه نظری و تردیدهای اصطلاح‌‌شناختی در این ترجمه موجب اشتباه بسیاری در تحلیل مفاهیم قرآنی شد؛ برای مثال، گوچر جملاتی را از مقدمه مترجم برای کتاب ایزوتسو، نقل می‌کند که نشان می‌دهد درک معنا‌‌شناختی آتش به

  • نام منبع :
    میدان‌های معنایی در کاربست قرآنی
    تعداد جلد :
    1
    ناشر :
    انتشارات دارالحدیث
    محل نشر :
    قم
    تاریخ انتشار :
    1396
    نوبت چاپ :
    اول
تعداد بازدید : 13262
صفحه از 296
پرینت  ارسال به