263
میدان‌های معنایی در کاربست قرآنی

ایزوتسو در این بود که به شایستگی نشان داد چگونه معنای کلمات قرآنی با گذشت زمان تغییر یافتند. کوتلوای مدعی شد ایزوتسو به قرآن به شکلی ملموس پرداخته است و کتاب‌شناسی او دانش او را تصدیق می‌کند.

مهم‌ترین جنبه این مقاله مروری این است که فاقد هرگونه ارزیابی انتقادی از این کتاب است. سلیمان آتش در ترجمه خداوند و انسان در قرآن، گاه کتاب را در پاورقی نقد می‌کند، اما به طور کلی این نقدها بیشتر درباره مسائل حاشیه‌ای هستند، نه رویکردهای روش‌شناختی اصلی ایزوتسو.

در سال‌های پس از انتشار ترجمه آتش، انتقادهای اندکی از ایزوتسو صورت می‌گرفت و حتی همین انتقادات نیز ضعیف بودند. جالب این‌که این انتقادها از سوی افرادی صورت می‌گرفتند که اعضای دپارتمان‌های مطالعات دینی نبودند، بلکه یا نویسندگان مستقل بودند و یا ستون‌نویس روزنامه‌ها. مقاله علی بولاچ با عنوان «معناشناسی و نکاتی درباره شعر جاهلی» و مقاله مصطفی ارمغان با عنوان «تحلیل معناشناختی ایزوتسو» دو نمونه از این مقالات هستند. برای مثال، بولاچ روش‌شناسی ایزوتسو را به سبب در نظر نگرفتن احادیث در تحلیل و تأکید افراطی بر شعر جاهلی مورد انتقاد قرار می‌دهد. بولاچ استدلال می‌کند که شیوه نگاه ایزوتسو به قرآن نوعی تفسیر مردم‌شناختی است و این‌که چنین رویکردی به جنبه تاریخیِ قرآن اولویت می‌دهد و متعاقباً جامعیت قرآن را نادیده می‌گیرد. اگرچه بولاچ ایزوتسو را در استفاده از معناشناسی بسیار موفق می‌داند، اما در مورد درستی این رویکرد تردید دارد. افزون بر این، او نگاهی شرق‌شناختی را در بازخوانی ایزوتسو از قرآن تشخیص می‌دهد. گرچه برخی انتقادات بولاچ قابل توجیه‌اند، اما به نظر می‌رسد این انتقادات منعکس‌کننده نوعی گرایش به کاهش‌گرایی‌اند.

با این وجود، ارمغان، ایزوتسو را به‌عنوان دانشمندی در نظر می‌گیرد که اجازه می‌دهد قرآن، خود سخن بگوید؛ بنابراین، از انتقاد بولاچ درباره عدم استفاده از


میدان‌های معنایی در کاربست قرآنی
262

مورد بحث قرار خواهیم داد، اما باید اشاره کنیم که بیشتر دانشمندان اسلامی تنها از طریق ترجمه با آثار ایزوتسو آشنا شده‌اند. به بیان دیگر آ‌نها نسخه رونوشتی از ایزوتسو و نه خود ایزوتسو را دیده‌اند. با وجود این، آنها به این ترجمه‌ها اعتماد کرده‌اند درحالی‌که برخی آنها نادرست ترجمه شده‌اند و در نتیجه گاهی رویکرد نادرستی در تفسیر بنا نهاده‌اند، با این تصور که به‌دقت از ایزوتسو پیروی می‌کنند. در ادامه بحث خواهیم کرد که چگونه و چرا بسیاری از مسلمانان به گرمی از ایزوتسو استقبال کردند. رویکرد او را تأیید کردند، مشتاقانه آثار او را خواندند و آثار وی را جدی گرفتند، بدون این‌که هیچ نقدی بر آن آثار داشته باشند.

آثار ایزوتسو درباره قرآن را نه‌تنها دانشگاهیان، بلکه اشخاص عادی، رهبران مذهبی کشورها، سخنرانان مذهبی، روحانیون و دیگر گروه‌ها نیز در ترکیه مورد استفاده قرار می‌دهند. اگر کسی صفحات اینترنتی ترکی را برای متون پیشنهادی درباره قرآن و تفسیر مورد جست‌و‌جو قرار دهد، آثار ایزوتسو را در ابتدای فهرست مشاهده خواهد کرد. افزون بر این، آثار ایزوتسو جزء جداناشدنی از مطالعات قرآنی در ترکیه هستند و به‌شدت جهت مطالعات قرآنی در این کشور را تغییر داده‌اند.

بررسی رساله‌های دانشجویان سطوح عالی مطالعات قرآنی در دانشکده‌های الهیات ترکیه، طی سی سال اخیر نشان می‌دهد که رساله‌های متمرکز بر معناشناسی ۷۰ درصد افزایش یافته‌اند.

یک دهه پیش از ترجمه به شدت تأثیرگذارِ سلیمان آتش از اثر ایزوتسو با عنوان خدا و انسان در قرآن: معناشناسی جهان‌بینی قرآنی در سال ۱۹۷۵م، یاشار کوتلوای نخستین استاد دانشگاهی بود که این اثر را در یک مقاله مروری کوتاه در ۱۹۶۶م به همکاران خود معرفی کرد و در آن مقاله تأکید کرد که ایزوتسو نه‌تنها متخصص در معناشناسی است، بلکه همچنین به‌خوبی از فرهنگ اسلامی آگاه است. موفقیت

  • نام منبع :
    میدان‌های معنایی در کاربست قرآنی
    تعداد جلد :
    1
    ناشر :
    انتشارات دارالحدیث
    محل نشر :
    قم
    تاریخ انتشار :
    1396
    نوبت چاپ :
    اول
تعداد بازدید : 13316
صفحه از 296
پرینت  ارسال به