حديث

۹۴.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :هيچ بنده اى نيست مگر آنكه در چهره اش دو چشم است كه كار دنيا را با آنها مى نگرد و دو چشم در دلش هست كه كار آخرت را با آنها مى بيند . پس هرگاه خداوند خير بنده اى را بخواهد ، دو چشم دلش را مى گشايد تا با آن دو ، وعده هاى غيبى و نهان را ببيند و به نهان در نهان ايمان آورد . ^۱

۹۵.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :اگر شيطانها برگرد دلهاى فرزندان آدم نمى چرخيدند ، آنها به ملكوت نظر مى كردند . ^۲

۹۶.امام صادق عليه السلام :هيچ دلى نيست جز آنكه دو گوش دارد : بر يكى از آنها فرشته اى راهنما و بر ديگرى شيطانى فتنه گر ايستاده است . اين فرمان مى دهد و آن باز مى دارد . شيطان به سرپيچى فرمان مى دهد و فرشته باز مى دارد . اين همان كلام خداوند است : «از راست و چپ نشسته اند . (آدمى) هيچ سخنى را بر زبان نمى آورد، مگر اينكه مراقبى آماده نزد او حاضر است» . ^۳

ر . ك : فصل بعد .

۱ / ۴

مبدأ اصلى همه ادراكات

۹۷.امام على عليه السلام :دل ، دفتر انديشه است . ^۴

۹۸.امام على عليه السلام :دل ، سرچشمه حكمت است . ^۵

خود را به شما مى نماياند ، تا مگر بينديشيد» . ^۱

ر . ك : بقره : ۴۴ و ۷۶ ، آل عمران : ۶۵ ، انعام : ۳۲ و ۱۵۱ ، اعراف : ۱۶۹ ، يونس : ۱۶ و۱۰۰، هود : ۵۱ ، يوسف: ۲ و ۱۰۹ ، رعد : ۴ ، نحل : ۱۲ و ۶۷ ، انبياء : ۶۷ ، مؤمنون : ۸۰ ، قصص : ۶۰ ، عنكبوت : ۳۵ ، روم: ۲۴ و ۲۸ ، يس : ۶۲ و ۶۸ ، صافّات : ۱۳۸ ، غافر : ۶۷ ، زخرف : ۳ ، حديد : ۱۷ ، جاثيه : ۵ ، نحل : ۱۲ و ۶۷.

حديث

۹۰.امام على عليه السلام :با خرد است كه آدميان به ستيغ دانش مى رسند . ^۲

۹۱.امام على عليه السلام :خرد ، ريشه دانش و انگيزه فهم آن است . ^۳

۹۲.امام على عليه السلام :انديشيدن مانند با چشم ديدن نيست؛ زيرا گاه چشمها به صاحبانش دروغ مى گويند ، ولى خرد به آنكه از وى اندرز خواسته ، نيرنگ نمى زند . ^۴

۹۳.امام على عليه السلام :خردها ، پيشوايان انديشه ها و انديشه ها ، پيشوايان دلها و دلها، پيشوايان حواس و حواس، پيشوايان اندام اند. ^۵

۱ / ۳

دل

قرآن

«[قرآن] را روح الامين (جبرئيل) بر دلت فرود آورد تا از بيم دهندگان باشى» . ^۶