395
حديث اسلامي؛ خاستگاه‌ها و سير تطوّر

۵. سرانجام رسول‌اللّه‏ در حالي که عرق از صورتش پاک مي‏کرد، آرامش خود را باز يافت.
۶. و فرمود. «آنکه اين سؤال را پرسيد، کجاست؟» گويي مي‏خواست او را تحسين کند.
۷. سپس فرمود: «خير نمي‏تواند شر ايجاد کند».
۸. امّا از ميان چيزهايي که زمين (الربيع) باعث رشدشان مي‏شود، برخي کشته مي‏شوند يا در آستانة آن قرار دارند.
۹. تنها استثناً آکلة الخَضِر است، زيرا او تا هنگامي مي‏خورد که شکمش پر شود، سپس آفتاب مي‏گيرد، بعد شکمش را تخليه و ادرار مي‏کند و سپس چرا را از سر مي‏گيرد.
۱۰. پس اين ثروت، علف نرم است، صحابه مؤمن کسي است که از آن مال به فقرا، ايتام و در راه ماندگان ببخشد يا همانگونه که رسول خدا صلي الله عليه و آله توضيح دادند.
۱۱. امّا آنکه آن را از راه حرام بدست آورد، شبيه کسي است که مي‏خورد ولي هرگز سير نمي‏شود و سپس در روز قيامت شاهدان عليه او شهادت مي‏دهند».
علاوه بر نهاية ابن اثير،۱ شروح و تفاسير روايي به تفصيل به چند موضوع ديگر دربار? ظرافت‌هاي خاص نحوي اشاره مي‏کنند و اصطلاحات خاصي را هم که کمتر معروف‏اند، توضيح مي‏دهند. به جز اين، تمام همّ خودشان را صرف تمثيل دو‌گانه‏اي کرده‏اند که در روايت آمده است؛ يعني تشبيه شخصي که به دنبال جمع افراطي مال دنياست به حيواني که به علت سوء هاضمه مي‏ترکد، و تشبيه آن که راه اعتدال را در پيش مي‏گيرد و با انگيزه‏هاي پرهيزگارانه پول خود را مي‏بخشد، به حيواني که به طور غريزي جريان گوارشي‏اش را تنظيم مي‏کند.
به چند نکته در باب متن روايت بايد توجه کرد [شماره‏ها مطابق با شماره‏هاي تقسيم‏بندي متن روايت است].

1.. ابن‌اثير، النهاية في غريب الحديث والأثر (قاهره، ۱۳۱۱ ق)، ص ۲۹۹.


حديث اسلامي؛ خاستگاه‌ها و سير تطوّر
394

ح. ابن‌ماجة، سنن، ج ۲، ص ۲۵۰.
ط. ابن‌حنبل، مسند، ج ۳، ص ۷.
ي. ابن‌حنبل، مسند، ج ۳، ص ۲۱.
ک. ابن‌حنبل، مسند، ج ۳، ص ۹۱.
ل. ابن‌حنبل، مسند، ج ۳، ص ۹۱.
گونه‏هاي اين روايت به چندين گروه مي‏توانيم تقسيم کنيم که متن هر کدام به نوعي با بقيه مرتبط است. افزون بر اين، أسانيدشان هم به روشني نشان مي‏دهد که هر يک از اين گروه‏ها سلسله سندي متفاوت دارد؛ امّا سر منشأ همه أسانيد، راوي واحدي است. أبوسعيد خدري (متوفاي ۶۳ يا ۶۵ ق)، صحابي معروف که به عنوان «مکثرٌ في الحديث» شناخته شده است. ۱
متن پنج گونه الف، و، ز، ي، ک تقريباً با يکديگر يکسان‏ است. ما با نقل ترجمة روايت گونه (و) آغاز مي‏کنيم، زيرا اين گونه از همه گوياتر است:۲
۱. رسول ‌اللّه صلي الله عليه و آله ‏ بر فراز منبر نشست و ما در اطراف او.
۲. او گفت. از جمله اموري که مي‏ترسم پس از وفاتم براي شما رخ دهد، شکوه و زيور دنيايي است که به دست خواهيد آورد.
۳. مردي گفت. يا رسول ‌اللّه صلي الله عليه و آله ‏، مگر خير مي‏تواند شر به همراه داشته باشد؟
۴. با اين کلام، رسول ‌اللّه‏ صلي الله عليه و آله سکوت کرد. شخصي به آن مرد گفت. چه شده که با رسول اللّه صلي الله عليه و آله ‏ صحبت مي‏کني، امّا او با تو صحبت نمي‏کند؟» راوي ادامه مي‏دهد. «دريافتيم که بر او وحي نازل شده است».

1.علاوه بر متون روايي فوق، اين روايت را در مراجع ديگري نيز مي‏توان يافت که برخي از آن‏ها از تمام منابع فوق الذکر کهن‏ترند. مُصنَّف عبد‌الرزاق صنعاني (م ۲۱۱ ق)، تحقيق حبيب الرحمن الأعظمي، ج ۱۱، ص ۹۶؛ مسند أبي‌بکر عبد‌اللّه‏ بن زبير الحميدي (م ۲۱۹ ق)، تحقيق حبيب الرحمن الأعظمي، بيروت، دارالکتب العلمية، ۱۴۰۹ ق / ۱۹۸۸ م)، ج ۲، ص ۳۲۵ ـ ۳۲۶؛ مسند أبي‌داوود الطيالسي (م ۲۰۴ ق)، بيروت، دارالحديث، ص ۲۹۰. بخش‏هايي از آن را نيز در غريب الحديث ابن‌قتيبة (م ۲۷۶ ق) و غريب الحديث أبوعبيد قاسم بن سلام (م ۲۲۴ ق) مي‏توان يافت. (ويراستار)

2.. ابن‌حجر، الإصابة في تمييز الصحابة، (کلکته، ۱۸۵۶ ـ ۱۸۸۸)، ج ۲، ص ۱۶۶، شماره ۴۰۸۸.

  • نام منبع :
    حديث اسلامي؛ خاستگاه‌ها و سير تطوّر
    سایر پدیدآورندگان :
    مرتضي كريمي نيا
    تعداد جلد :
    1
    ناشر :
    انتشارات دارالحدیث
    محل نشر :
    قم
    تاریخ انتشار :
    1390
    نوبت چاپ :
    اول
تعداد بازدید : 6138
صفحه از 534
پرینت  ارسال به