۶۴۲.الخرائج و الجرائح: پس از وفات امام عسكرى عليه السلام ، اموال را به بغداد و نزد نايبان منصوب در آن جا مىبردند و از نزد ايشان توقيعهايى بيرون مىآمد . نخستين اين نايبان، وكيل امام عسكرى عليه السلام ، شيخ عثمان بن سعيد عَمرى بود و پس از او، فرزندش ابو جعفر محمّد بن عثمان، سپس ابو القاسم حسين بن روح و در پايان ، شيخ ابو الحسن على بن محمّد سَمُرى كه پس از او غيبت كبرا آغاز شد. هر يك از اين چهار تن ، از طريق خبر دادن قائم عليه السلام به ايشان، مقدار مالى را كه بايد تحويل مىشد، به اجمال و تفصيل مىدانستند و صاحبان آنها را نام مىبردند. ۱
۶۴۳.الغيبة ، طوسى- با سندش به نقل از ابو عبد اللَّه حسين بن على بن حسين بن موسى بن بابويه - : گروهى از همشهريان ما كه در بغداد سكونت داشتند ، در همان سالى كه قرمطيان۲ بر حاجيان هجوم بردند - كه همان سال فرو ريختن ستارگان است -۳ برايم نقل كردند كه پدرم به شيخ ابو القاسم حسين بن روح ، نامه نوشت و اجازه رفتن به حج خواست. پاسخ آمد: «امسال مرو». او درخواستش را تكرار كرد و گفت: نذر واجب دارم. آيا برايم جايز است كه نروم؟ پاسخ آمد: «اگر ضرورى است، با آخرين كاروان برو». او با آخرين كاروان همراه شد و جان به سلامت برد؛ امّا كسانى كه با كاروانهاى پيش از او رفته بودند، [به دست قرمطيان ]كشته شدند.۴
1.الخرائج و الجرائح : ج ۳ ص ۱۱۰۸ ح ۲۵ .
2.قرمطيان ، گروهى هستند كه ظاهراً معتقد به امامت محمّد بن اسماعيل بن امام صادق عليه السلام ، و در واقع ، معتقد به الحاد و باطل بودن شريعتاند ؛ چون بيشتر حرامها را حلال مىدانند و نماز را اطاعت از امام و زكات را خمس دادن به امام و روزه را پنهان كردن اسرار ، و زنا را بر ملا كردن اسرار ، تأويل مىكنند . وجه نامگذارى اين گروه به قرمطيان ، اين است كه در آغاز كار اين گروه ، يكى از رهبران آنها با خطّ مقرمط (كلمات را تنگ و باريك و ريز و در كنار هم نوشتن) مىنوشت . بنا بر اين ، او را به «قرمطى» كه جمعش قرامطه است ، نسبت دادند .
3.در سال ۳۲۹ هجرى ، برخى از بزرگترين ستارگان علم و فضيلت ، از دنيا رفتند، مانند : على بن محمّد سمرى (آخرين نايب خاصّ امام زمان)، شيخ كلينى (محدّث بزرگ و مؤلّف الكافى) و ابن بابويه (فقيه و بزرگ قميان در عصر خود و پدر شيخ صدوق) . از اين رو به اين نام، ناميده شد.
4.الغيبة ، طوسى : ص ۳۲۲ ح ۲۷۰ ، بحار الأنوار : ج ۵۱ ص ۲۹۳ ح ۱ .