83
قرآن‌شناسی امامیه در پژوهش‌های غربی

در میان شیعیان امروزین یک استثناء است نه یک قاعده؛ بیشترِ آنها دیدگاهی کاملاً مخالف دارند که هر گونه تردیدی را در رابطه با تمامیتِ قرآن رد می‌کند. رهیافت آنها این است... که صرفاً برخی از اهل حدیثِ فاقد قوه تشخیص (حشویّه) و زهّاد ( نُسّاک) در صدر اسلام توسط سران فرقه‌های غالی گمراه شدند.... بحث و جدل داخلی در درون جامعه امامی در باب [[چگونگی]] رهیافت به مصحف عثمانی، حاصل تاریخ پیچیده سیاسی و دینی تشیع است.۱

نویسنده در پاورقی، حدس زیر را مطرح کرده است:

شاید چندان بیراه نباشد اگر بگوییم که این اصرار بر تمامیت قرآن و سامان‌دهیِ همه احادیثِ مخالف آن، بازتاب‌دهنده خواستی برای دست یافتن به تفاهم بیشتر با اسلام سُنّی است. واقعیت این است که برخی از عالمان امروزین اهل سنت، هنوز هم امامیّه را متهم به اعتقاد به «نظریه [[تحریف به]] نقیصه» می‌کنند.۲

سخن پایانی کلبرگ این بود:

اما تا همین امروز اختلاف نظرهای متعدد همچنان پابرجاست، و می‌توان با پروفسور جی. ای. فُن گرونباوم هم‌نظر بود که می‌گوید: ”خود شیعیان هرگز نتوانسته‌اند بر سر ادعای مخالفانشان راجع به تحریف متن مقدس به اتفاق نظر برسند."۳

1.. ن.ک: Kohlberg, ۲۱۸-۲۱۹ [[ب.ت: کلبرگ، نکاتی]] که به فردی به نام هِبَة الدین شهرستانی و عالمِ معروف‌تر خوئی (در مورد وی ن.ک: مطالب بعدی) به عنوان نمایندۀ « امروزی‌ترین شیعیان» اشاره می‌کند.

2.. Kohlberg, ۲۲۳ [[ب.ت: کلبرگ، نکاتی]],
برای کتبِ نویسندگان اهل سنت که مورد اشاره قرار گرفتند هم به همین منبع مراجعه کنید. در این رابطه قابل ذکر است که چاپ امروزین تفسیر طَبَرسی (ن.ک: ادامۀ مطالب)، که در ردّ نظریۀ تحریف استدلال می‌کند، توسط دار التقریب المذاهب الاسلامیة [[کذا]] ("مرکز آشتی فرق مختلف اسلام") به چاپ رسیده که مشتمل بر مقدمه‌ای به قلم محمود شلتوت، شیخ سابق و تقریب‌گرای الازهر، است.

3.. Kohlberg, ۲۱۹ citing G. E. von Grunebaume, Islam: Essays in the Nature and Growth of a Cultural Tradition (London ۱۹۵۵), p. ۸۰.


قرآن‌شناسی امامیه در پژوهش‌های غربی
82

یادداشت‌های توضیحی علی[[ع]] بود. این یادداشت‌ها برای شیعیان به اندازه متن وحیانی محترم است.۱

سخن پایانی الیاش این است که: ”هیچ شکی وجود ندارد که حداقل از زمان کلینی (د. ۳۲۹/۹۴۰) مصحف عثمانی مورد پذیرش فقهای امامیه قرار گرفته است."۲

در سال ۱۹۷۲، کلبرگ بخش اعظم تحقیقات پیشین درباره این مسئله را خلاصه و، ضمن این کار، توجه ما را به برخی از ابعاد جالب‌تر آن معطوف کرد.۳ مهم‌ترینِ این ابعاد، عبارت بود از سوء ظن مستمرِ موجود در نوشته‌های نویسندگان شیعی درباره تمامیتِ قرآنِ موسوم به عثمانی. وی پژوهش خود را با این نتیجه‌گیری به پایان می‌برد که:

به نظر می‌رسد [این رهیافت که قرآنی که امروز در دست داریم تحریف شده]۴

1.. Ibid., ۲۴.

2.. Eliash, ۲۴(کلمۀ ایرانیک‌شده، در متن الیاش ساده تایپ شده است) .

3.. Kohlberg, ‘Some Notes on the Imāmī Attitude to the Qurʾān’, Islamic Philosophy and the Classical Tradition: Essays presented to R. Walzer. Edited by S. M. Stern, A. Hourani and Y. Brown (Oxford: Cassirer, ۱۹۷۲), ۲۰۹-۲۲۴ [[ب.ت: کلبرگ، نکاتی]].

4.. جدیدترین نمایندۀ این دیدگاه که کلبرگ بدان اشاره می‌کند، حسین بن محمد تقی نوری طَبَرسی (د. ۱۳۲۰/۱۹۰۲)، نویسندۀ فَصل الخطاب فی اِثبات تَحریف کِتاب رَبّ الارباب، بی‌نا، ۱۲۹۸ است.
نوری طَبَرسی، که به خاطر اثر دیگرش یعنی مُستَدرَک الوَسائل شهرت بیشتری دارد، بر آن است که ابن بابویه (د. ۳۸۱/۹۹۱)، مُرتَضی (د. ۴۳۶/۱۰۴۴) و طوسی (د. ۴۶۰/۱۰۶۷)، که از فقهای مورد بررسی الیاش هستند، از حیث مخالفت با تَحریف، در اقلیت قرار دارند. وی نظر مفید مبنی بر این‌همانیِ قرآن با تفسیر را به دلیل مغایرت [[بین آنها]] رد کرد، و هم‌راستا با مرتضی انصاری (د. ۱۲۸۱/۱۸۶۴، و یگانه مرجع التقلید جهان تشیع از سال ۱۲۶۶/۱۸۵۰) استدلال کرد «که تحریف قرآن دال بر آن نیست که نمی‌توان از معنای ظاهری (ظاهر) آن تبعیت کرد ... خصوصاً در بخش‌هایی از قرآن که به وظایف دینی عملی می‌پردازد ... زیرا هیچ علم اجمالی‌ای نداریم که معنای ظاهری دستخوش تحریف شده باشد». وانگهی:
وی در سه بخش مقدماتی می‌کوشد اثبات کند که چون اناجیل تحریف شده‌اند، محال نیست که همان سرنوشت برای قرآن نیز واقع شده باشد. وی همچنین بر آن است که علی[[ع]] رونوشتی از قرآن داشته که مشتمل بر مطالب اضافه‌ای بوده که نه «حدیث الهی» (حدیث قدسی) و نه توضیح ( تفسیر) بودند ... و ازاین‌رو باید آنها را بخشی از وحی اصلی دانست ... [وی] تحریف را « ترک و حذف بخش‌هایی از وحی» تعریف می‌کند و می‌گوید که اکثر امامیّه نظریۀ تحریف را با این تعریف پذیرفته‌اند. ابن بابوَیه (صدوق)، « اولین کسی بود که این نظر (ی. انکار تحریف) را در بین شیعیان مطرح کرد ( اَحدَثَ)»، و این اتهام تلویحی مطرح شده که گناهِ این نوآوریِ بدعت‌آمیز به پای اوست (Kohlberg, ۲۱۸).

  • نام منبع :
    قرآن‌شناسی امامیه در پژوهش‌های غربی
    سایر پدیدآورندگان :
    سيّد محمد علي طباطبايي
    تعداد جلد :
    1
    ناشر :
    انتشارات دارالحدیث
    محل نشر :
    قم
    تاریخ انتشار :
    1395
    نوبت چاپ :
    اول
تعداد بازدید : 13773
صفحه از 311
پرینت  ارسال به