69
قرآن‌شناسی امامیه در پژوهش‌های غربی

ناپدید گردید و با ظهور مجدد او برای مؤمنان منکشف خواهد شد.۱

ج) تا آن زمان، یعنی تا زمان ظهور امام پنهان، مؤمنان باید همین نسخه عثمانی را بپذیرند.۲

با بررسی ارجاعات گلتسیهر می‌توان علاوه بر منابع سنی، منابع دیگری همچون تاریخ یعقوبی۳، که نویسنده‌اش طرفدار علی[[ع]] فرض می‌شود، یک نسخه خطی شیعی از قرآن که در ژوئن ۱۹۱۲ در بانکیپور هند پیدا شد و دارای متن کامل سوره‌های فوق‌الذکر۴ است و دو مقاله در مورد سوره « دو نور» که به‌ترتیب توسط گارسَن دُتاسی۵ و میرزا کاظم‌بِگ۶ منتشر شد، نیز پیدا کرد. علاوه بر این منابع که دارای مطالبِ واقعا یا علی‌الادعاء شیعی هستند، گلتسیهر در بحث از دیگر موضوعات شیعی، به‌ویژه حدیث شیعی،‌ به کتاب اصول الکافی کلینی نیز ارجاع می‌دهد.۷

مقاله‌های دُتاسی و کاظم‌بِگ درباره سوره « دو نور» بحث می‌کنند که برای نخستین بار به وسیله دُتاسی به یک زبان اروپایی ترجمه و منتشر شد. دُتاسی این سوره را از کتاب دبستان مذاهب که به محسن فانی منسوب است و چند سال پیش از آن در هندوستان به چاپ رسیده بود،۸ نقل می‌کند. این سوره در دبستان به زبان عربی و با عنوان سورة النورین۹ نقل شده

1.. idem, ۲۷۷-۸ [[ب.ت: گلدزیهر، گرایش‌ها، ص۲۵۶]].

2.. Cf. Nöldeke-Schwally, Geschichte des Qurāns, ۱۰۲-۳, Leipzig ۱۹۰۹; A. Jeffery, The Qurʾānic Readings of Zaid b. ʿAlī, in Rivista degli Studi Orientali, XVI (۱۹۳۶), ۲۴۹; Buhl, Koran, in EI, ed. I; D. Rahbar, Relation of Shīʿa Theology to the Qurʾān, in The Moslem World, LI, no ۳ (July ۱۹۶۱), ۹۲-۸, LII, no ۱ (Jan. ۱۹۶۲), ۱۷-۲۱, no ۲ (April ۱۹۶۲), ۱۲۴-۸; and Hollister, The Shīʿa of India, ۲۸-۹, London ۱۹۵۵.

3.. Ed. Hotsma, II, ۱۹۷, ۱۵۲-۴.

4.. W. St. Clair Tisdall, Shīʿa additions to the Koran, in The Moslem World, vol. III (۱۹۱۳), ۲۲۷-۴۱[[ب.ت: همین کتاب، ص۴۷]].

5.. Garcin de Tassy, Chapitre inconnu du Coran, in Journal Asiatique, XIII (۱۸۴۲), ۴۳۱-۹.

6..Mirzā Kazembeg, Observations sur Chapitre inconnu du Coran, idem, XIV (۱۸۴۳), ۳۷۱-۴۲۹.

7.. Vorlesungen über den Islam., ibid [[ب.ت: گلدزیهر، درس‌ها، همان]].

8.. نسخه‌ای که در اختیار من است، در سال ۱۲۹۴/ ۱۸۷۷ در لکهنو لیتوگرافی شده است.

9.. idem., ۲۷۲.


قرآن‌شناسی امامیه در پژوهش‌های غربی
68

گلتسیهر بخش قابل‌توجهی از سخنرانی‌هایش درباره تفسیر قرآن را که در سال ۱۹۱۳ در دانشگاه اوپسالا ایراد کرد۱ به این مسئله اختصاص داد و در فصل مربوط به فرقه‌ها از کتاب سخنرانی‌هایی درباره اسلام۲ اشاره‌ای به این موضوع دارد. از آن پس اسلام‌شناسان نتیجه‌گیری‌های او را بی‌چون‌وچرا پذیرفته‌اند. خلاصه آن نتایج از این قرار است:

الف) شیعیان ادعا می‌کنند که قرآن عثمانی همان قرآن اصیلی که بر پیامبر[[ص]] نازل شد نیست، و بسیاری از آیات و برخی سوره‌ها که در آنها علی[[ع]] ستایش شده یا به جایگاه برجسته او و خانواده‌اش اشاره شده، به دست عثمان از آن حذف شده‌اند و ترتیب بسیاری از آیات و سوره‌های دیگر نیز تغییر کرده است. دو تا از سوره‌های حذف‌شده عبارت‌اند از: « دو نور» [[النورَین]] با ۴۱ آیه و دیگری « الولایة»‌ با ۷ ‌آیه.۳

ب) علی[[ع]] رونوشت کامل و معتبر قرآن را در اختیار داشت که متنش سه‌برابر مصحف عثمانی بود؛ و یادداشت‌های توضیحیِ گردآوری‌شده به نقل از پیامبر[[ص]] را نیز در بر داشت. پیامبر[[ص]] پیش از مرگش این رونوشت را که «مصحف فاطمة» نامیده می‌شد به فاطمه[[س]] داد و علی[[ع]] و امامان پس از او مخفیانه از آن محافظت می‌کردند تا اینکه با امام دوازدهم[[ع]]

1.. I. Goldziher, Die Richtungen der islamischen Koranauslegung, especially ۲۶۳-۳۰۹, reprinted, Leiden ۱۹۵۲[[ب.ت: گلدزیهر، گرایش‌ها، صص۲۴۱-۲۸۸]].

2.. I. Goldziher, Vorlesungen über den Islam, ۲۰۱-۷۸, Heidelberg ۱۹۱۰
[[ب.ت: گلدزیهر، درس‌ها، صص۴۳۵-۶۰۰]].

3.. گلتسیهر در این بافت اصطلاح « شیعه» را برای اشاره به مکاتب شیعیِ غیرغالی از صدر اسلام تا روزگار حاضر و بدون تفاوت‌گذاری [[بین آنها]] استفاده می‌کند. داوری گلتسیهر در این زمینه بی‌ابهام و وفادار به همان سبک او در روشنیِ عبارات است، چنان‌که بیان می‌کند: ”هرچند شیعیان باورداشتِ یکی از گروه‌های افراطی‌شان ــ مبنی بر اینکه قرآنِ رسیده به دست ما به خاطر تردیدها دربارۀ وثاقت و تمامیتش نمی‌تواند یکی از منابع دین شناخته شود، را رد می‌کردند ــ از همان بدو ظهورشان نسبت به تمامیت متن جمع‌آوری‌شدۀ عثمانی ظنین بودند. شیعیان چنین ادعا می‌کنند که این [[متن عثمانی]] در مقایسه با قرآنی که محمد آورده بود، حاوی افزوده‌ها و تغییرات مهم متنی است؛ از طرف دیگر هم احتمالا قسمت‌های مهمی از قرآن اصلی به واسطۀ حذف از بین رفته است." Die Richtungen der islamischen Koranauslegung, ۲۷۰ [[ب.ت: جولدتسهر، مذاهب، ص۲۹۳؛ گلدزیهر، گرایش‌ها، ص۲۴۸]] و ”همۀ این عناصر شیعی توسط دبلیو. سنت کلر تیسدال، عجالتا فقط با ترجمۀ انگلیسی، منتشر شده‌اند [[ب.ت: همین کتاب، ص۵۳ به بعد]]. همۀ شواهد به نفع این فرض همیشگی شیعی است که نقایص قرآن عثمانی نسبت به مصحف اصیلِ واقعی بی‌اهمیت و ناچیز نیستند."Ibid., ۲۷۱ [[ب.ت: جولدتسهر، مذاهب، ص۲۹۵؛ گلدزیهر، گرایش‌ها، ص۲۵۰]].

  • نام منبع :
    قرآن‌شناسی امامیه در پژوهش‌های غربی
    سایر پدیدآورندگان :
    سيّد محمد علي طباطبايي
    تعداد جلد :
    1
    ناشر :
    انتشارات دارالحدیث
    محل نشر :
    قم
    تاریخ انتشار :
    1395
    نوبت چاپ :
    اول
تعداد بازدید : 13744
صفحه از 311
پرینت  ارسال به