51
قرآن‌شناسی امامیه در پژوهش‌های غربی

کند، و باید تأیید می‌کردیم که کل سلسله خلفا از زمان علی[[ع]]، از جمله هر سه خلیفه‌ای که بر او سبقت جستند، غاصب بوده‌اند. باوجود چنین شرایطی، شگفت‌آور است که ما دست‌کم چند تایی از این عبارات را نیز نمی‌یابیم که در میان شیعیان مورد پذیرش عمومی قرار گرفته و در رونوشت‌هایشان از قرآن نشر یافته باشد. البته خلفای سُنّی دلیل مهمی برای تلاش در جهت توقیف چنین عباراتی داشتند: به‌هرحال برای آنها باورنکردنی بود که ابو بکر، عمر و عثمان، که به طور قطع افراد معتمَد و مؤمنانِ پایبند به محمد[[ص]] به نظر می‌رسیدند، به عمد سیاستی را اتخاذ کرده باشند که (طبق باور ایشان) آنها را مستحق دوزخ ساخته باشد. به همین ترتیب در جمع اول، یا حتی دومِ قرآن نیز امکان انجام این کار وجود نداشت، درحالی‌که هنوز افراد بسیاری زنده بودند که، با هم یا جداگانه، می‌توانستند تمام قرآن را از حفظ بخوانند. بی‌شک امکان آن بوده که چند تایی از آیات از مدار توجه زید بن ثابت و همکارانش خارج شده باشد، اما حذف چنین حجم عمده‌ای از عبارات جز از سر تعمد امکان‌پذیر نبوده است. اینکه [[این همه حذف]] متعمدانه صورت گرفته باشد، به دلایلی که پیش‌تر ارائه شد، باورکردنی به نظر نمی‌رسد.

به این هم توجه کنیم که گروهی کوچک ـ یا، شاید، تنها یک نفر ــ در میان شیعیان تصمیم به جعل چنین عباراتی گرفته است. بی‌شک او می‌پنداشته هدف وسیله را توجیه می‌کند. او به طور قطع مصمم بوده که این جعلیات را در قرآن وارد کند و آن گاه فرقه خود را بر آن دارد که آنها را بپذیرند؛ اما اگرچه تأیید و پذیرش این عباراتِ افزوده به‌ظاهر بسیار به نفع شیعیان بود، باز هم کسی از ایشان آن را نپذیرفت. شخصِ جاعل، وارد ساختن حتی یکی از این آیات تحریف‌شده را به قرآن ناممکن یافت. باز هم شایسته است در حاشیه اشاره شود که این در مجموع افتخار بزرگی برای جامعه شیعی است. گرچه ایشان فکر می‌کنند که دارند خوشیِ همیشگی‌شان را بر سر درستی این دعوا به خطر می‌اندازند که علی[[ع]] و خاندان او بر حق‌اند و از طرف خداوند وارثان حقوق معنوی محمد[[ص]] تعیین شده‌اند، تا آنجا که می‌شد آنها را به دیگران منتقل کرد، اما


قرآن‌شناسی امامیه در پژوهش‌های غربی
50

الولایة، ترجمه فارسی به آخرین آیه مطالبی را اضافه می‌کند که اصلِ عربی فاقد آن است، حال آنکه در همین ترجمه فارسی بخشی از یک آیه دیگر به‌کلی حذف می‌شود. مواردی از این دست در جاهای دیگر این نسخه دست‌نویس نیز دیده می‌شود. از دیگر سو، برخی از یادداشت‌های فارسی ارزشمندند، که در موارد اینچنینی ما آنها را [[به انگلیسی]] ترجمه کرده‌ایم.

ترجمه ما بر اساس رونوشتی است که از هندوستان برایمان ارسال شده است. متأسفانه، این رونوشت کاملا دقیق نیست، چنان‌که مقایسه‌ای میان آن و عکس‌های سورة النورین و سورة الولایة این مسئله را اثبات می‌کند. به همین سبب معقول نیست که بخواهیم در شیوه نگارش برخی کلمات چندان دقیق شویم، گرچه از قلم انداختن الف در جمع‌های مؤنث در اتِ تعداد اندکی از کلمات، شیوه‌ای قدیمی [[در رسم‌الخط]] است و ربطی به نسخه‌نویس ندارد. این نیز از خطای نسخه‌نویس نیست که عنوان دومین سوره ما، به جای سورة الولایة، به صورتِ سورة الولایت نوشته شده است (حرف ت به جای ه/ة استفاده می‌شده است).

خواننده (به‌ویژه خواننده اصل عربی) خیلی زود ناگزیر به این نتیجه می‌رسد که تمام این افزوده‌ها ـ به استثنای احتمالیِ سورة النورین ــ جعلی‌اند. سبک آنها تقلیدی از سبک قرآن است، اما این تقلید همه جا خیلی موفقیت‌آمیز نبوده است. برخی اشتباهات دستوری وجود دارد، مگر اینکه بگوییم اینها از ناحیه مستنسخ است. گاهی معنایی که بافت جمله برای کلمه به کار رفته در آن نشان می‌دهد متعلق به زمانی متأخر از دوره‌ای است که قرآن بدان تعلق دارد. با این همه این آیات عمدتاً چهل‌تکه‌هایی از عبارات قرآنی‌اند که از بافت‌های خودشان برگرفته شده‌اند. میزان تکرار، نشان‌دهنده قصد نویسنده برای اثبات آن چیزی است که او به هر قیمتی خواهان تحقق آن است. اگر می‌شد اثبات کرد که تنها یکی از این عبارات اصالت دارد و واقعاً بخشی از قرآن را تشکیل می‌دهد، درست همان‌گونه که از دستان یا لب‌های پیامبر[[ص]] جدا شده است، آن گاه بی‌شک شکلِ شیعیِ اسلام می‌توانست حق خود را برای غلبه بر اهل سنت اثبات

  • نام منبع :
    قرآن‌شناسی امامیه در پژوهش‌های غربی
    سایر پدیدآورندگان :
    سيّد محمد علي طباطبايي
    تعداد جلد :
    1
    ناشر :
    انتشارات دارالحدیث
    محل نشر :
    قم
    تاریخ انتشار :
    1395
    نوبت چاپ :
    اول
تعداد بازدید : 13853
صفحه از 311
پرینت  ارسال به