271
قرآن‌شناسی امامیه در پژوهش‌های غربی

خداوند؛ نام‌های همه مؤمنان، کافران و دیگران، و همچنین سرنوشت آنان؛ نام‌ها و اوصاف همه زمین‌های جهان، شامل تعداد کافران در هر کدام؛ توصیف همه کسانی که خدا را انکار کرده‌اند؛ داستان نخستین قرون بعد از خلقت؛ و نام‌ها و اوصاف هر یک از امامان شیعه، و همچنین طول مدتی که هر یک از آنان در منصب [[امامت]] خواهد بود.۱

موضوعات دیگری که در این کتاب آمده عبارتند از: فقه اسلامی به طور کامل، شامل قوانین جزایی تا حتی برای خطایایی که حدّ آنها یک ضربه شلاق یا حتی نصف ضربه۲ یا یک چهارم ضربه است، مثل ایجاد یک خراش [بر بدن کسی]؛ تعداد، نام‌ها و اوصاف کسانی که وارد بهشت خواهند شد، و نیز کسانی که به جهنم خواهند رفت؛ علم قرآن، اسفار خمسه، انجیل و زبور، درست همان گونه که وحی شده‌اند؛ تعداد درخت‌ها و کلوخ‌های زمین در هر سرزمین.۳ طبق بعضی احادیث، «کتاب فاطمه» همچنین شامل امثال، قصه‌ها، مواعظ و حکایات گوناگون بوده است، و سرانجام، وصیت‌نامه فاطمه[[س]] را هم در بر داشته است.۴

پس در کل، طبق سنت شیعی، «کتاب فاطمه» محتوی گنجینه‌ای از اطلاعات، اعمّ از دینی و دنیوی، بوده که برای شیعیان مهم است.

1.. الطبرسی، الاحتجاج، ج۲، ص۲۷۳-۲۷۴. در یک حدیث، که می‌تواند به موضوع مورد بحث مربوط باشد، جابر بن عبد الله صحابی نقل می‌کند که وقتی به نزد فاطمه[[س]] رفت تا ولادت پسرش حسن[[ع]] را بدو تبریک گوید، او را با برگه‌ای ساخته‌شده از مروارید سفید یافت. جابر از فاطمه[[س]] پرسید که محتوای آن چیست، و فاطمه[[س]] پاسخ داد که حاوی نام فرزندانش یعنی امامان است. وقتی جابر از او پرسید که آیا می‌تواند آن را ببیند، فاطمه[[س]] جواب داد که لمس آن برای افراد عادی ممنوع است، و آن را فقط انبیاء و اعضای خانوادۀ پیامبر می‌توانند لمس کنند. "اما من به تو اجازه می‌دهم آن را بی‌آنکه لمس کنی، ببینی". در این هنگام جابر در آن نظر کرد و در آن نام‌های امامان شیعه، جزئیات زندگی آنان، و نام‌های مادرانشان را دید (ن.ک: الطَبَرسی، الاحتجاج، ج۲، ص۳۷۳-۳۷۴؛ العامِلی، وسائل، ج۱۶، ص۲۴۴؛ الحِلّی، العُدَد، صص۷۰-۷۱؛ ابن بابویه، عیون، ج۱، ص۴۰-۴۱، ش۱).

2.. الإربِلی، کشف الغمة، ج۲، ص۱۷۲.

3.. الطَبَری، دلائل، ص۲۸.

4.. الکلینی، الکافی، ج۱، ص۲۴۱، ش۴؛ الصفّار، بصائر، ص۱۵۷، ش۱۶.


قرآن‌شناسی امامیه در پژوهش‌های غربی
270

از اوست، و سلام بر شما، پیام‌آوران خداوند." آن گاه آنان به آسمان عروج کردند و او پس از نماز صبح مشغول مطالعه کتاب شد تا غروب آفتاب که به انتهای کتاب رسید.۱

(۳) کتاب را جبرئیل به تدریج طی دوران حیات پیامبر[[ص]] بر علی بن ابی طالب[[ع]] املاء کرد.۲

(۴) کتاب طی دوران حیات پیامبر[[ص]] بر خود او نازل شد و او آن را بر فاطمه[[س]] املاء کرد و علی[[ع]] آن را به دست خود نوشت.۳

(۵) کتاب بر هیچ کس نازل نشد. بلکه علی[[ع]] آن را تألیف کرد و به همسرش عرضه کرد تا به او کمک کند که بر اندوه وفات پدرش محمّد[[ص]] فائق آید.۴

(۶) فاطمه[[س]] محتوای کتاب را در خواب شنید، نه از طریق نبوّت، و در آن وقت به شوهرش علی[[ع]] گفت: ”من گزارش‌ها و داستان‌هایی می‌شنوم." او سپس آنها را بر علی[[ع]] املاء کرد، و علی[[ع]] از آنها کتابی ساخت و آن را «کتاب فاطمه» (مصحف فاطمة) نامید.۵

محتوای «کتاب فاطمه»۶

منابع شیعی بر آنند که «کتاب فاطمه» حاوی موضوعات متنوعی است: گزارش وقایع آینده؛ نام‌های حاکمان و شاهان زمین از آغاز خلقت تا روز قیامت؛ نام‌های « اغواگران» (طواغیت) و طول دوره حکومت آنان؛ جنگ‌های مهمی که بر زمین به وقوع خواهد پیوست؛ تعداد فرشتگان در آسمان؛ جزئیاتی درباره هر یک از هفت آسمان؛۷ تعداد و نام‌های پیامبران

1.. الطبری، دلائل، ص۲۸.

2.. الصفّار، بصائر، ص۱۵۷، ش۱۶.

3.. همان، ص۱۵۳، ش۵. یکی از نویسندگان امروزین شیعه این نظر را مطرح کرده که در واقع دو تألیف تحت عنوان «کتاب فاطمه» وجود داشته است، یکی آن که فرشته جبرئیل املاء کرده و دیگری آن که املاء پدرش بوده است. ن.ک: محسن الامین، اعیان الشیعة، چ۳، بیروت: مطبعة الإنصاف، ۱۹۵۰، ج۱، ص۳۱۴.

4.. اسعد عبّود، صحیفة الزهراء، بیروت: مطبعة الارشاد للطباعة والنشر، ۱۹۹۹، ص۵۹.

5.. الکلینی، الکافی، ج۱، ص۲۴، ش۲؛ الصفار، بصائر، ص۱۵۷، ش۱۸.

6.. برای اطلاعات بیشتر دربارۀ محتوای «کتاب فاطمه»، برای مثال، ن.ک: الطبری، دلائل، ص۲۷؛ الراوندی، الخرائج، ج۲، ص۸۹۴؛ الطَبَرسی، إعلام، ص۲۸۵؛ الفتّال، روضة، ج۱، ص۲۱۱؛ الکلینی، الکافی، ج۱، ص۲۴۰، ش۲.

7.. الطبری، دلائل، ص۲۷.

  • نام منبع :
    قرآن‌شناسی امامیه در پژوهش‌های غربی
    سایر پدیدآورندگان :
    سيّد محمد علي طباطبايي
    تعداد جلد :
    1
    ناشر :
    انتشارات دارالحدیث
    محل نشر :
    قم
    تاریخ انتشار :
    1395
    نوبت چاپ :
    اول
تعداد بازدید : 13719
صفحه از 311
پرینت  ارسال به