247
قرآن‌شناسی امامیه در پژوهش‌های غربی

است، را در اختیار دارند.۱ در حدیثی امام پنجم شیعیان، محمد باقر[[ع]] (د.ح. ۱۱۷/۷۳۵) می‌گوید: هنگامی که موسی از روی خشم الواح را انداخت، بخشی از اسفار پنج‌گانه را صخره‌ای بلعید، و آن اسفار در آنجا باقی ماند تا اینکه صخره آن را به محمد[[ص]] تسلیم کرد؛ آن بخش اکنون نزد امامان است.۲ حدیثی متفاوت می‌گوید که امامان صُحُف ابراهیم و موسی را که در آیه ۱۹ سوره ۸۷ (اعلی) ذکر شده، در اختیار دارند؛ در این حدیث صُحُف موسی همان الواح وی دانسته شده است.۳ مخصوصا متون کهن که گفته شده مشتمل بر اشارات خاصی به آموزه‌های شیعی امامی هستند، اهمیت خاصی دارند. نمونه این متون، صحیفه بزرگ آدم (صَحیفَة آدم الکُبری) است که گفته می‌شود در آن اوصاف اعضای اهل البیت و وارثان ( اَوصیاء) آمده است.۴

امامان همچنین جَفر را در اختیار دارند که این گونه توصیف شده است: ظرفی ( وُعاء)

1.. بصائر الدرجات، صص ۱۳۵-۱۳۸. عبارت «صحیفه‌های پاک» ( الصُحُف المُطَهَّرَة) در آیۀ ۲ از سورۀ ۹۸ (بیّنه)، ناظر به امامان تلقی شده است؛ ن.ک: تأویل الآیات [شرف الدین علی الحسینی الاَسترآبادی النجفی، تأویل الآیات الظاهرة فی فضائل العترة الطاهرة، تحقیق محمد باقر بن المرتضی الموحّد الابطحی الاصفهانی، قمّ، ۱۴۰۷]، صص ۸۲۹-۸۳۰، مذکور در کتاب البرهان فی تفسیر القرآن، ج۴، ص۴۸۹. دربارۀ صُحُف به عنوان یک اصطلاح فنی مشیر به حوادث آخر الزمان ن.ک:
H. Ben-Shammai, "Ṣuḥuf in the Qurʾān”, forthcoming in Jerusalem Studies in Arabic and Islam.

2.. بصائر الدرجات، ص۱۳۷، ش۷، مذکور در بِحار الانوار، ج۱۳، ص۲۲۴.

3.. بصائر الدرجات، ص ۱۳۶، ش۵، ص۱۳۷، ش۸ و ۱۱؛ الکافی، ج۱، ص ۲۲۵، ش۵، مذکور در بِحار الانوار، ج۱۳، ص۲۲۵، ج۱۷، ص۱۳۳؛ تأویل الآیات، صص ۷۸۵-۷۸۶، مذکور در کتاب البرهان فی تفسیر القرآن، ج۴، ص۴۵۱. در احادیث متعددی گفته شده که علم حاصل از طریق الهام برتر از علمی است که در صُحُف ابراهیم و موسی یافت می‌شود؛ برای مثال ن.ک. بصائر الدرجات، ص۱۴۰، ش۵، ص۳۲۵، ش۴، مذکور در بِحار الانوار، ج۲۶، ص۶۱.

4.. الزام الناصب [علی الیزدی الحائری، الزام الناصب فی اثبات الحجة الغائب، بیروت، ۱۴۰۴/۱۹۸۴]، ج۱، ص۱۳۸. در مورد تعداد صحیفه‌های در اختیار آدم و ذریّۀ وی احادیث متعددی وجود دارد: بر اساس یکی از فهرست‌ها، آدم، شیث و نوح به ترتیب دو، پنج و دو صحیفه دریافت کرده‌اند؛ نوح یک صحیفه پیش از طوفان (که احتمالاً در آن حادثه نابود شده) و یک صحیفه نیز پس از آن دریافت کرد. ن.ک:
E. Kohlberg, "Some Shīʿī Views of the Antediluvian World”, SI, ۵۲, ۱۹۸۰, pp. ۴۱-۶۶, at p. ۴۲, repr. in Belief and Law in Imāmī Shīʿism.
تعدادی از متون موجود در تورات و عهد جدید نیز ناظر به علی و امامان[[ع]] تفسیر می‌شوند؛ برای مثال ن.ک: مناقب آل ابی طالب، ج۱، صص۲۴۵-۲۴۸، ج۲، صص۹۰-۹۴، ج۳، صص۶۶-۶۸.


قرآن‌شناسی امامیه در پژوهش‌های غربی
246

عثمانی کاسته شده بود، اصلاح کنند.

به عنوان یک فرض کلی، گفته شده که امامان تمامی متون مقدسِ پیش از اسلام را به همان صورت تحریف‌نشده و اصلی‌شان می‌دانند.۱ ازاین‌رو امام ششم، جعفر صادق[[ع]] (د. ۱۴۸/۷۶۵) به بُرَیح۲ نصرانی می‌گوید اسفار پنج‌گانه موسی، عهد جدید ( الانجیل) و سایر کتب انبیاء را امامان به ارث برده‌اند، و آنها را به زبان اصلی‌شان می‌خوانند.۳ علی[[ع]] به سلمان فارِسی می‌گوید: هزار کتاب دارم که در میان آنها، پنجاه صحیفه از شیث، سی صحیفه از ادریس و بیست صحیفه از ابراهیم هست.۴ هم از علی[[ع]] و هم از صادق[[ع]] نقل شده که تصریح کرده‌اند اگر منصب قضاوت به ایشان داده می‌شد، در میان هر امتی طبق متن مقدسِ مورد تبعیت‌شان قضاوت می‌کردند.۵

امامان صحیفه‌های (صُحُف) ابراهیم و لوحه‌های ( الواح) موسی، که همان صُحُف موسی

1.. بر اساس روایتی، این متون، کتاب واحدی را موسوم به الاِسم الاَکبَر شکل می‌داده‌اند. این همان کتابی است که واژۀ کِتاب در آیۀ ۲۵ از سورۀ ۵۷ (حدید) بدان اشاره دارد (ن.ک: کافی [ابو جعفر محمد بن یعقوب الکلینی، الکافی، تهران، ۱۳۷۵-۱۳۷۷]، ج۱، ص۲۹۳، مذکور در البرهان [هاشم بن سلیمان البَحرانی الکَتکانی، کتاب البرهان فی تفسیر القرآن، تهران، ۱۳۷۴-۱۳۷۵]، ج۴، ص۲۹۷). سایر روایات در توضیح این کِتاب، آن را ناظر به اللَوح المَحفوظ می‌دانند؛ برای مثال ن.ک: ابو علی الفضل بن الحسن الطَبرِسی، مَجمَع البَیان فی تفسیر القُرآن، بیروت، ۱۳۸۰/۱۹۶۱، ج۲۷، صص۱۵۵-۱۵۶.

2.. در مورد تلفظ صحیح این نام اختلاف نظر وجود دارد. سایر تلفظ‌های مطرح شده عبارت‌اند از: بُرَیحَة، بَریحة، بُریَة.

3.. بصائر الدرجات، ص۱۳۶، ش۴؛ کافی، ج۱، ص۲۲۷، ش۱. همچنین ن.ک: بصائر الدرجات، صص۳۴۰-۳۴۱، ش۲؛ ابن‌بابوَیه، التوحید، قمّ، ۱۳۹۸، ص۲۷۵، و ترجمۀ انگلیسی‌اش در:
D. Thomas, "Two Muslim-Christian Debates from the Early Shīʿite Tradition”, JSS, ۳۳, ۱۹۸۸, pp. ۵۳-۸۰, at pp. ۵۹-۶۰;
و در کل ن.ک: بِحار الانوار، ج۲۶، صص۱۸۰-۱۸۹. دربارۀ بُرَیح (که شیعه شد) ن.ک: عبد الله المامقانی، تنقیح المقال، نجف، ۱۳۴۹-۱۳۵۲/۱۹۳۰-۱۹۳۳، شرح‌حال ش۱۲۲۹؛ ابو القاسم الخوئی، مُعجَم رِجال الحَدیث، بیروت، ۱۴۰۹/۱۹۸۹، ج۳، صص۲۹۴-۲۹۵. در این دو اثر (به تبعیت از متون متقدم)، برای بُرَیح العِبادی و بُرَیح النَصرانی دو مدخل مجزا در نظر گرفته شده است؛ اما به گفتۀ تستری ( قاموس الرجال، ج۲، تهران، ۱۳۷۹، صص ۱۷۹-۱۸۰)، این دو نام ناظر به یک نفر است.

4.. ابو محمد الدَیلَمی، اِرشاد القُلوب، بیروت، ۱۳۹۸/۱۹۷۸، ص ۴۱۶، مذکور در بِحار الانوار، ج۲۶، ص۲۲۲.

5.بصائر الدرجات، صص ۱۳۲ـ۱۳۳، ش۲.

  • نام منبع :
    قرآن‌شناسی امامیه در پژوهش‌های غربی
    سایر پدیدآورندگان :
    سيّد محمد علي طباطبايي
    تعداد جلد :
    1
    ناشر :
    انتشارات دارالحدیث
    محل نشر :
    قم
    تاریخ انتشار :
    1395
    نوبت چاپ :
    اول
تعداد بازدید : 13868
صفحه از 311
پرینت  ارسال به