115
قرآن‌شناسی امامیه در پژوهش‌های غربی

مفسر در پی آن است که از کُراسه [[= متن تورات]] این انگاره را برآورد که هر که وقتش را صرف پژوهش در احکام دینی (هلاخوت) کند جایگاهی در جهان آینده دارد. ازاین‌رو پیشنهاد می‌کند که به جای هَلیخوت که در کُراسه آمده است، هَلاخوت بخوانیم، و آن گاه، با استفاده از این خوانش جدید، این فقره را چنان بازتفسیر می‌کند که کلمات «اهلِ ابدیت (یا عالَم)» باید ناظر به جهان ابدی، یعنی جهان آینده، باشد.

دست‌بُردِ کوچکی در کلمه (در این مورد حذف یک حرف و تغییری در اعراب[۱]) مفسر توراتی را قادر ساخته که انگاره جدیدی را وارد کُراسه کند. بااین‌حال، توجه به تفاوت میان این نظام و نظام شیعی، به رغم شباهت فنی‌ای که بدان اشاره شد، بسیار مهم است. هر یک از این دو نظام رهیافتی کاملا متفاوت به جایگاه تفسیرگری در رابطه با مصحف رسمی دارد. مفسر تلمودی قصد ندارد معنای کراسه را تغییر دهد و حتی معتقد نیست که معنای درست و اصلی آیه را کشف کرده است. خوانش‌های او، از همان آغاز، تنها یک تفسیر (تمثیلی) است. از سوی دیگر، تفسیرگری شیعی که رفتار مشابهی با آیات قرآنی دارد، در قرائتی که برای آیات پیشنهاد می‌کند تنها در پی ارائه یک امکان تفسیری دیگر [[در کنار دیگر تفسیرها]] نیست، بلکه آن را قرائت اصلی [[آن آیات]] می‌داند.

بخش دوم: فهرست دگرخوانش‌ها و افزوده‌های شیعی  امامی به قرآن

تذکر: در این فهرست ملاحظات زیر در نظر گرفته شده است:

الف) کلماتِ برجسته‌شده نشان‌دهنده افزوده‌ای بر مصحف عثمانی هستند.

ب) یک ستاره پیش از شماره آیه نشان‌دهنده یک قرائت مشکوک است؛ یعنی از مواردی است که تصمیم‌گیری درباره اینکه آنها توضیحی تفسیری هستند یا «بازسازی‌‌ای» از متن «اصلی» آیه دشوار است.

1.*] در کلمۀ عبریِ هلیخوت (به معنای راه‌ها)، حرف «ی» حذف شده و اعراب کلمه تغییر یافته است. این تغییر را با رسم‌الخط عربی می‌توان به این شکل بازسازی کرد: هلیخوت تبدیل شده به هلٰخوت. (م.)


قرآن‌شناسی امامیه در پژوهش‌های غربی
114

احتیاط‌آمیز که فقط مختص این مورد خاص نبود)،۱ موجب شد رهیافت‌های ستیزه‌گرانه شیعه در نمودهای بیرونی‌اش کاهش یابد، درحالی‌که شیعیان در بین خودشان همچنان بر همان عقیده بودند که تنها قرائت خودشان از قرآن درست است.

۶. در باب شباهت میان دگرخوانش‌های امامی  شیعی و میدراش یهودی «اَل تیقرِی» (אַל תִּקְרֵי: نخوان)

نظام تفسیریِ به‌کارگرفته‌شده توسط شیعیان در رابطه با دگرخوانش‌ها قویّاً یادآور روش تفسیر تلمودی موسوم به «اَل تیقرِی» ("نخوان") است.۲ این روش با دست‌بُرد در خوانش یک کلمه تفسیر جدیدی به یک فقره توراتی می‌دهد (بسیار شبیه به سبکی که پیش‌تر در رابطه با دست‌بُردهای شیعی در متن قرآن دیدیم). از میان مثال‌های بسیاری که در آثار تلمودی یافت می‌شود، من تنها یکی از نمونه‌های معروف را در اینجا می‌آورم:

در تَنّا دِبِی اِلیّاهو۳ آمده است: هرکه هَلاخوت (ی. احکام دینی) را تکرار کند مطمئن باشد که برای جهان آینده در نظر گرفته شده است، چنان‌که نوشته شده است: «راه‌هایش (هَلیخوت) راه‌های ابدیت (یا "جهان" ــ عُلام[۴]) است (حبقوق ۳: ۶)». نخوان هَلیخوت؛ بلکه هَلاخوت.۵

1.. برای اطلاعات بیشتر دربارۀ ملاحظۀ تقیة در ارتباط با دگرخوانش‌ها، ن.ک: کتاب الاحتجاج، نوشتۀ احمد بن ابی طالب الطبرِسی، نقل‌شده در بحار الانوار، ج۹۳، ص۱۲۰، صص۱۸-۱۲۱، ش۱.

2.. تحت‌اللفظی: "نخوان"، یعنی: کلمۀ خاصی در کُراسه نباید چنان‌که در متنْ ظاهر می‌شود خوانده شود، بلکه باید در خواندن تغییر اندکی در آن داد که منجر به ایجاد معنای جدیدی برای آن عبارت می‌شود (ن.ک: ادامۀ مقاله).

3.. یعنی یک روایت تَنّایی خارجی (بارَیتا) منسوب به ایلیای [[=الیاس]] نبی.

4.*] در عبری کلمۀ «عُلام» هم به معنای «ابدیت» و هم به معنای «جهان» است. (م.)

5.. The Babylonian Talmud: Megillah, ۲۹b., translated into English by I. Epstein, London ۱۹۳۸, vol. ۱۰, p. ۱۷۴ (with slight modifications).
متن عبریِ این بارَیتا چنین است: «תנא דבי אליהו: כל השונה הלכות מובטה לו שהוא בן עולם הבא, שנאמר "הליכות עולם לו"; אל תקרי "הליכות" אלא "הלכות"». برای نمونه‌های دیگری از این قبیل میدراش‌ها ن.ک: مدخل "اَل تیقرِی" (אל תקרי) در دائرةالمعارف تلمودی و دائرةالمعارف جوداییکا:
Talmudic Encyclopedia, Jerusalem ۱۹۴۹, vol. ۲, pp. ۱-۲; and v. "al tikrei,” Encyclopedia Judaica, vol. ۲, p. ۷۷۶.

  • نام منبع :
    قرآن‌شناسی امامیه در پژوهش‌های غربی
    سایر پدیدآورندگان :
    سيّد محمد علي طباطبايي
    تعداد جلد :
    1
    ناشر :
    انتشارات دارالحدیث
    محل نشر :
    قم
    تاریخ انتشار :
    1395
    نوبت چاپ :
    اول
تعداد بازدید : 13817
صفحه از 311
پرینت  ارسال به