دگرخوانش‌ها و افزوده‌هایی را که شیعه بدان معتقد بود، از لحاظ گونه‌شناختی می‌توان در چند دسته طبقه‌بندی کرد:

الف) تغییر جزئی در یک کلمه: تبدیل یا افزودن یک حرف و/یا تغییر اعراب

به جای تحریری که در مصحف عثمانی در آیه ۲۹ سوره ۴۵ (جاثیه) آمده: هَذَا كِتَابُنَا يَنْطِقُ عَلَيْكُمْ بِالْحَقِّ... ("این کتاب ماست که در برابر شما حقیقت را می‌گوید...")، قرائت امامی می‌گوید: هَذَا بِکِتابِنا یَنطِقُ عَلَیکُم بِالحَقّ... ("این [ی. محمد یا امامان] که در برابر شما با کتاب، حقیقت را می‌گوید").^۱ یک نمونه مشابه، دگرخوانش پیشنهادی برای آیه۴۰ سوره ۷۸ (نبأ) است. به جای قرائتِ... وَیَقولُ الکافِرُ یا لَیتَني کُنتُ تُراباً ("...و کافر خواهد گفت: ای کاش من خاک بودم") که در مصحف رسمی آمده، برخی احادیث امامی این قرائت را پیش نهاده‌اند: تُرابیّاً.^۲ درحالی‌که طبق متن رسمی آررزوی کافرِ ناامید در روز داوری این است که خاک (  تُراباً) شود، این دگرخوانش حاکی از آن است که در واقع او آرزو می‌کند که شیعی (  تُرابیّاً) شود. این اصطلاحی است که شیعیان برای اشاره به خودشان استفاده می‌کنند، چون لقب علی ابو تُراب بود.^۳ بااین‌حال باید تأکید کرد که در بیشتر احادیث تفسیری کلمه تُرابیّاً به عنوان تفسیری بر تُراباً آمده است، نه لزوما قرائتی جایگزین.^۴

اهل سنت هستند. مکمل اینها کتاب پیش‌گفته جفری است. باید تأکید شود که این مقایسه نشان می‌دهد که دگرخوانش‌های معمول شیعی بسیار به‌ندرت توسط غیرشیعیان نقل شده است.^۱

۲.اَشکالِ مختلف دگرخوانش‌ها یا افزوده‌ها

تا اواسط قرن چهارم/دهم بیشتر عالمان شیعی امامی بر این دیدگاه بوده‌اند که قرآن کامل نیست.^۲ یکی از اَشکالِ اصلی برای اعلام عدم موافقت‌شان با متن رسمی قرآن، این بود که قرائت‌های دیگری برای بسیاری از آیات قرآن پیشنهاد کنند. شیعیان متنی را که بیشترِ مسلمانان مقدس می‌دانستند، یعنی متن موسوم به مصحف عثمان (به نام خلیفه سوم عثمان بن عفان [د. ۳۵/۶۵۶] که سنت اسلامی این مصحف را به او نسبت می‌دهد)، جانبدارانه و آشکارا ضدشیعی قلمداد می‌کردند. شیعه مدعی بود که این خلیفه و دستیارانش مصممانه به دنبال آن بودند که همه آثار مشروعیت شیعه را از متن وحیانی رسمی قرآن، چنان‌که بر محمد پیامبر[[ص]] نازل شده بود، حذف کنند؛ یعنی همه ارجاعات به خانواده پیامبر ( اهل البیت) و وارثانش، یعنی امامان شیعه[[ع]]؛ همچنین همه ارجاعات به برتری شیعه بر امت اسلام؛ و همچنین ارجاعات قرآنی به برخی آموزه‌های شیعی. در نگاه شیعه، آشکار کردن متن «اصلی» گامی در جهت اصلاح تحریف‌های ایجادشده است.

پیش از معرفی انواع مختلف دگرخوانش‌ها، باید یادآوری کرد که از اواخر قرن چهارم/دهم، یعنی چند دهه بعد از تثبیت سلسله آل بویه (۳۳۴-۴۴۷/۹۴۵-۱۰۵۵)، وقوع تغییراتی در آموزه‌های شیعه امامی آغاز شد. دوران زمامداری سلسله آل بویه برای شیعه امامی، که تا پیش از آن همواره تحت سرکوب و شکنجه‌های دائمی بود، دورانی طلایی را رقم زد. مشروعیتِ اعطاشده به شیعه امامیه تحت حکومت آل بویه موجب یک نقطه عطف مهم فرهنگی شد که نوآوری‌های درونی گسترده‌ای در آموزه‌های امامی پدید آورد؛ ازجمله رد تدریجیِ این دیدگاه که مصحف عثمانی ناقص است.^۳