تفرشى ، سيّد امير فيض اللّه (م ۱۰۲۵ ق) .

۱۸۰ . رجال التفرشى .
الذريعة ، ج ۱۰ ، ص ۱۰۰ (ش ۲۱۰) .
مرحوم سيّد نعمة اللّه جزايرى در كتاب المقامات ، در شرح حال اين مؤلّف آورده است كه ايشان ، داراى كتابى رجالى شبيه به نقد الرجال سيّد مير مصطفى تفرشى (زنده ۱۰۴۴ق) است كه به زودى بيان خواهد شد .
محقّق تهرانى در الذريعة (ج ۱۰ ، ص ۱۴۰) ، اين كتاب را با عنوان رجال الأمير فيض اللّه فهرست نموده است .
نسخه هاى خطّى اين كتاب ، در كتاب خانه هاى ايران موجود است .

استر آبادى ، ميرزا محمّد (م ۱۰۲۸ ق) .

۱۸۱ . منهج المقال فى تحقيق أحوال الرجال ، سنگى .
اين كتاب كه به رجال الكبير شهرت دارد ، مشتمل بر مقدّمه ، متن و خاتمه است . مؤلّف در مقدّمه اى بسيار مختصر ، روش كلّى خود را در تأليف كتاب ، به همراه رموزى براى هر يك از معصومان عليهم السلام و مصادر خود ، بيان داشته است .
متن كتاب ، در بردارنده شرح حال رجال حديث با استناد به كلمات علماى متقدّم و متأخّر شيعه و اهل سنّت است . در ذيل نام بسيارى از راويان ، نام مصدر مورد مراجعه در اخذ مطالب ، به همراه توثيق ، تضعيف ، ضبط بعضى از اسامى ، فهرست تأليف ها ، تاريخ زندگى ، طريق هاى ذكر شده ، شامل : راوى و مروى عنه و رواياتى كه از معصومان عليهم السلام در خصوص اين شخص وارد شده ، آورده شده است .
اسامى بر اساس ترتيب حروف الفبا تنظيم شده اند .
خاتمه كتاب ، شامل چند فايده رجالى است و بعضى از اصطلاحات موجود در اسناد كتاب هاى حديثى ، شرح حال بعضى از نوّاب خاص در زمان غيبت صغرى ،
اسامى و شرح حال مختصر مدّعيان نيابت امام زمان (عج) ، اسامى و شرح حال اشخاصى كه صاحب توقيع بوده اند ، آورده شده است .
در پايان ، طريق شيخ طوسى و شيخ صدوق در مشيخه به هر يك از مشايخ اين دو مؤلّف كه در صدر اسناد كتاب هاى التهذيب ، الاستبصار و كتاب من لا يحضره الفقيه آمده ، بيان شده است .
همچنين روايات نقل شده از رجال الكشّى كه در بيان جريان ها و مذاهب مختلف به طور عام وارد شده اند و طُرُق علاّمه به شيخ طوسى و شيخ صدوق ، ابو عمرو كشّى و احمد بن عبّاس نجاشى آورده شده است .
محقّق تهرانى در الذريعة (ج ۱۰ ، ص ۱۴۱ ، ذيل ش ۲۶۰) ، اين كتاب را با عنوان الرجال الكبير و نيز با عنوان هاى رجال السيد الميرزا محمّد و الوجيز الكبير (ج ۱۰ ، ص ۱۴۵ و ج ۲۵ ، ص ۴۲ ، ش ۲۱۶) فهرست نموده است .
حاشيه هاى مختلفى بر اين كتاب نوشته شده كه عبارت اند از :
حاشيه مؤلّف (ميرزا محمّد استر آبادى) (م ۱۰۲۸ ق) .
حاشيه محمّد بن حسن عاملى شامى (محمّد سبط) (م ۱۰۳۰ ق) .
حاشيه ابو الحسن ابو عبد اللّه (زنده در ۱۰۵۱ ق) ، با عنوان رجال المولى أبى الحسن .
حاشيه نعمة اللّه نصيرى شيرازى (زنده در ۱۰۵۱ ق) .
حاشيه على اصغر شامى عاملى (ق ۱۱) .
حاشيه عناية اللّه قهپايى (م ق ۱۱) .
حاشيه ميرزا عبد اللّه افندى (م ح ۱۱۳۰ ق) .
حاشيه سيّد عبد اللّه جزايرى شوشترى (م ۱۱۷۳ ق) .
حاشيه نصير الدين رشتى (م ۱۲۷۰ ق) با عنوان كتاب الرجال .
حاشيه على حكيم نجفى (م ۱۳۰۰ ق) .
حاشيه احمد بن صالح بحرانى قطيفى (م ۱۳۱۵ ق) .
حاشيه شرف الدين على بن محمّد مرعشى تبريزى (م ۱۳۱۶ ق) .
حاشيه ميرزا محمّد على مدرس چهار دهى نجفى (م ۱۳۳۴ ق) .
حاشيه سيّد محمّد علم الهدى كابلى (م ۱۳۶۸ ق) .
حاشيه فضل اللّه زنجانى (م ۱۳۷۰ ق) .
حاشيه سيّد حسين طباطبايى بروجردى (م ۱۳۸۰ ق) .
مرحوم محمّد باقر وحيد بهبهانى (م ۱۲۰۶ ق) در شرح اين كتاب ، تعليقه هايى به همراه پنج فايده رجالى تأليف نموده است كه تعليقه هاى وى ، مشهور به التعليقة البهبهانية و حاشية على منهج المقال است ، فوايد پنجگانه اين تعليقه در ابتداى اين كتاب ، آمده است .
در حاشيه و تكميل اين كتاب ، محمّد جعفر خراسانى اصفهانى (زنده در ۱۱۵۱ ق) ، كتاب إكليل المنهج ، و ابو على محمّد بن إسماعيل مازندرانى (م ۱۲۱۶ ق) در شرح و تكميل اين كتاب ، منتهى المقال را تأليف نموده است .
۱۸۲ . حاشية على منهج المقال فى علم الرجال .
الذريعة ، ج ۶ ، ص ۲۲۶ (ش ۱۲۷۰) .
اين حاشيه بر كتاب منهج المقال همين مؤلّف با رمز «منه ره» آورده شده است .
۱۸۳ . تلخيص المقال فى معرفة الرجال ، سنگى .
اين كتاب كه به رجال الوسيط هم شهرت دارد ، در واقع ، خلاصه اى از كتاب منهج المقال همين مؤلّف است ، به اين ترتيب كه مؤلّف ، به دليل حجم زياد كتاب منهج المقال ، اقدام بر تلخيص آن نموده است . ايشان در اين كتاب ، از بيان بعضى از اسامى و مطالب در شرح حال رجال ، اجتناب نموده است و در بيان مطالب ، همان مطالب و الفاظ موجود در كتاب منهج المقال را آورده است .
در اين نسخه ، قبل از شروع كتاب ، متن الوجيزة ى شيخ بهايى در علم درايه ، آورده شده است .
خاتمه كتاب ، شامل چند فايده رجالى و در بردارنده اسامى اشخاصى است كه مشهور به كنيه اند . همچنين شامل مطالب زير است :
«ابو جعفر» ، كه «سعد بن عبد اللّه » راوىِ از وى باشد ؛
«عدّة» در اسناد كتاب هاى شيخ صدوق و شيخ كلينى ؛
مباحثى در مورد بعضى از راويان حديث ؛
شرح حال امام زمان (عج) به همراه اسامى نايبان ايشان ؛
توثيق صاحبان توقيع ؛
مذمومان در نزد شيخ طوسى ؛
صحّت طريق شيخ طوسى و شيخ صدوق در مشيخه كتاب هاى التهذيب ، الاستبصار
و كتاب من لا يحضره الفقيه ؛
طُرُق علاّمه حلّى به شيخ طوسى ، شيخ صدوق ، ابو عمرو كشّى و احمد بن عبّاس نجاشى .
محقّق تهرانى در الذريعة (ج ۴ ، ص ۴۲۰ ، ش ۱۸۵۲) ، اين كتاب را با عنوان تلخيص الأقوال فى معرفة الرجال و نيز با عنوان الرجال الوسيط (ج ۱ ، ص ۱۵۸) فهرست نموده است .
بر اين كتاب ، حواشى اى زده شده كه عبارت اند از :
حاشيه مؤلّف ، يعنى ميرزا محمّد بن ابراهيم استر آبادى .
حاشيه محمّد مقيم شجاعى شريف شيرازى (زنده در ۱۰۲۸ ق) .
حاشيه محمّد بن حسن بن زين الدين عاملى (محمّد سِبط) (۹۸۰ ـ ۱۰۳۰ ق) .
حاشيه محمّد جعفر فارس آبادى (زنده در ۱۰۴۷ ق) .
حاشيه نعمة اللّه بن قوام الدين محمّد نصيرى شيرازى (زنده در ۱۰۵۱ ق) .
حاشيه عبد اللّه بن صالح سماهيجى (م ۱۱۳۵ ق) .
حاشيه محمّد بن هاشم تقوى لكهنوى (م ۱۳۲۳ ق) .
حاشيه سيّد حسن بن هادى صدر الدين عاملى اصفهانى كاظمى (۱۲۷۲ ـ ۱۳۵۴ ق) .
نسخه هاى خطّى اين كتاب ، در كتاب خانه هاى ايران موجود است .
۱۸۴ . توضيح المقال .
الذريعة ، ج ۴ ، ص ۴۹۸ (ش ۲۲۳۳) .
مؤلّف در اين كتاب ، شرح حال راويانى را كه نص بر توثيق آنها وارد شده ، بيان نموده است و از بيان شرح حال راويان مهمل ، اجتناب نموده است .
محقّق تهرانى در الذريعة (ج ۲۵ ، ص ۴۲) ، اين كتاب را با عنوان الوجيز و نيز با عنوان هاى الرجال الوجيز (ج ۱۰ ، ص ۱۵۸) و الرجال الصغير (ج ۱۰ ، ص ۱۲۱) فهرست نموده است .
ايشان در موارد مختلف متذكّر مى شود كه به اين كتاب دسترسى پيدا نكرده است ؛ ليكن در الذريعة (ج ۱۰ ، ص ۱۲۱) و در كتاب مصفّى المقال (ص ۴۳۰) بيان مى نمايد كه در فهرس الخزانة الرضوية و فهرس كتب الحاج سيّد على الايروانى فى تبريز ، نام اين كتاب آورده شده و با عنوان توضيح المقال معرّفى شده است .
اين كتاب ، كوچك ترين تأليف از سه كتاب رجالى ميرزا محمّد استر آبادى است و به همين دليل ، به رجال الصغير مشهور شده است . دو كتاب ديگر اين مؤلّف ، عبارت اند از : منهج المقال ، مشهور به رجال الكبير و تلخيص الأقوال ، مشهور به رجال الوسيط .
نسخه هاى خطّى اين كتاب ، در كتاب خانه هاى ايران موجود است .
۱۸۵ . حاشية على تلخيص الأقوال .
الذريعة ، ج ۶ ، ص ۴۸ (ش ۲۳۶) .
اين حاشيه بر تلخيص الأقوال ، معروف به رجال الوسيط تأليف همين مؤلّف ، آورده شده است .
محقّق تهرانى ، نسخه اى از كتاب كه اين حاشيه را در برداشته است ، مشاهده كرده و نشانى داده است .