179
تاريخ حديث شيعه در سده هاي دوازدهم و سيزدهم هجري

است و در آن ، صدر المتألهين را سخت مورد انتقاد قرار داده است . ۱

شرح و حاشيه نويسى بر «كتاب من لايحضره الفقيه»

كتاب من لايحضره الفقيه ، تأليف ابو جعفر محمّد بن على موسى بن بابويه قمى ، معروف به شيخ صدوق (م ۳۸۱ ق) ، دومين كتاب حديثى شيعه است كه تنها شامل احاديث فقهى و مورد توجّه دانشمندان و فقهاى شيعه بوده و هست . البته با وجود اهميّت بسيار كتاب من لايحضره الفقيه ، برخى از فقها كتاب هاى شيخ طوسى را بر آن ، ترجيح مى دهند.
در دو قرن دوازدهم و سيزدهم ، بر اين كتاب نيز شروح و حاشيه هايى چند ، نگارش يافته كه از آن جمله است:
۱ . حاشيه بر [كتاب] من لايحضره الفقيه ، از [محمّد] مراد بن محمّد صادق كشميرى (م ۱۱۲۴ ق) ۲ . ۳
۲ . حاشيه بر [كتاب] من لايحضره الفقيه ، از محمّد بن حسين خوانسارى (آقا جمال) (م ۱۱۲۵ ق) در جامع الرواة ، از آن به عنوان تعليقات ياد شده است . ۴
۳ . حواشى بر [كتاب] من لايحضره الفقيه ، از عبد اللّه بن عيسى افندى (م ۱۱۳۰ ق). ۵
۴ . من لايحضره النبيه فى شرح [كتاب] من لايحضره الفقيه ، از عبد اللّه بن صالح سماهيجى (م ۱۱۳۵ ق). ۶

1.همان ، ص ۲۲۴ (ش ۷۱۳۹ ، ۱۲۳۵۵ ، ۱۳۳۵۶).

2.وى نزد علّامه مجلسى ، شيخ حرّ عاملى و سيّد عبد الصمد بن عبد القادر بحرانى درس خواند و در سال ۱۰۸۶ ق ، از علّامه مجلسى اجازه روايت گرفت . وى كتابى در رجال نيز دارد (تلامذة العلّامة المجلسى ، ص ۱۲۵ ؛ نجوم السماء ، ص ۲۲۵).

3.الذريعة ، ج ۶ ، ص ۲۲۵.

4.همان ، ج ۶ ، ص ۲۲۴ (ش ۱۲۵۹)

5.همان ، ص ۲۲۳ (ش ۱۲۵۴) ؛ أعيان الشيعة ، ج۸ ، ص ۶۴.

6.أعيان الشيعة ، ج ۸ ، ص ۵۳ .


تاريخ حديث شيعه در سده هاي دوازدهم و سيزدهم هجري
178

۱۴ . الحاشيه على الكافى ، از عبد النبى بن محمّد طسوجى (م ۱۲۰۳ ق). ۱
۱۵ . شرح التوحيد من كتاب الكافى ، از احمد بن كمال [الدين] الشريف (ق ۱۲ ق). ۲
۱۶ . شرح الكافى ، از نظر على بن محسن گيلانى (م قبل از ۱۲۱۷ ق). شرحى متوسّط بر توحيد اصول الكافى است. شارح از مبانى فلسفى ـ كلامى استفاده مى كند و گاه ، به بحث رجال حديث نيز اشاره مى كند. ۳
۱۷ . شرح اصول كافى ، از محمّد باقر بن محمّد ابراهيم حسينى رضوى (م ۱۲۱۸ ق). ۴
۱۸ . هدى العقول إلى أحاديث الاُصول ، از محمّد بن عبد على آل عبد الجبّار قطيفى (م ۱۲۴۱ ق). شرحى مفصّل در چهارده مجلّد است. ۵
۱۹ . شرح اصول كافى ، از ملّا محمّد تقى گلپايگانى (م ۱۲۹۸ ق). ۶
۲۰ . جامع الشتات فى ترجمة الروايات الواردة فى المسائل الفرعيات ، از محمّد نصير بن احمد نراقى (ق ۱۳ ق) . شرح و تعليقه نسبتا مبسوطى است با عناوين «قال رض» ، بركتاب هاى طهارت ، صلات ، زكاة و خمس الكافى كلينى. ۷
۲۱ . حاشيه شرح كافى ، از عبد العزيز بن احمد شيروانى (ق ۱۳ ق). حاشيه اى بر شرح اصول الكافى ملّا صدراى شيرازى است ، شامل بخش عقل و علم كه در سه مجلّد

1.موسوعة طبقات الفقهاء ، ج ۱۳ ، ص ۳۷۵.

2.الذريعة ، ج ۱۳ ، ص ۱۵۴.

3.فهرست نسخ خطّى كتاب خانه آية اللّه مرعشى ، ج ۲۸ ، ص ۲۰۹ (ش ۱۱۱۴۴).

4.الذريعة ، ج ۱۳ ، ص ۹۶.

5.فهرست نسخ خطّى كتاب خانه آية اللّه مرعشى ، ج ۵ ، ص ۱۹۳ (ش ۱۸۰۸) و ج ۸ ، ص ۱۰۴ (ش ۲۹۰۸) و ج ۹ ، ص ۲۸۹ (ش ۳۴۹۲) ؛ الذريعة ، ج ۱۳ ، ص ۱۰۰.

6.موسوعة طبقات الفقهاء ، ج ۱۳ ، ص ۵۵۳.

7.فهرست نسخ خطّى كتاب خانه آستان قدس رضوى ، ج ۱۴ ، ص ۲۱۶ (ش ۸۵۳۲).

  • نام منبع :
    تاريخ حديث شيعه در سده هاي دوازدهم و سيزدهم هجري
    سایر پدیدآورندگان :
    حسین صَفَره
    تعداد جلد :
    5
    ناشر :
    انتشارات دارالحدیث
    محل نشر :
    قم
    تاریخ انتشار :
    1385
    نوبت چاپ :
    اول
تعداد بازدید : 7264
صفحه از 407
پرینت  ارسال به