195
تفسیر امامیه در پژوهش‌های غربی

در جاهایی که پیش‌‌بودِ شیعه معرفی می‌شود، احادیث بسیاری هم درباره بنی اسرائیل شبیه به احادیث آدم[[ع]] وجود دارد. برای نمونه، بنی اسرائیل در زمان وقوف در سینا، که وصفش در آیه ۹۳ سوره بقره آمده است، فرمان یافتند که در کنار دریافت «دین خدا و احکامش» (دین الله وأحکامه)، برتری علی[[ع]] و فرزندانش بر همه مخلوقات دیگر را نیز تصدیق کنند.۱ در گزارشی دیگر این دیدگاه به عبارتی روشن‌تر بیان شده است، در کلماتی که ادعا می‌‌شود خدا در دهان موسی[[ع]] گذاشته است: او مردم را فرا می‌‌خواند تا محمد[[ص]] و علی[[ع]] و جانشینان و پیروان او را ستایش و تکریم کنند. او همچنین می‌گوید محمد[[ص]] بهترینِ پیامبران، علی[[ع]] بهترینِ خاندان او، پیروان او بهترین پیروان، و ملت او بهترین ملت‌‌ها هستند.۲ اما بنی اسرائیل پس از شنیدن این سخنان از تصدیق درستی آنها سر باز زدند، چراکه آنها خودشان را قوم برگزیده می‌دانستند، پس کلام موسی را انکار کرده، گفتند: ”ما برتریِ ملتی را که نمی‌بینیم و نمی‌شناسیم تصدیق نمی‌کنیم" ( لَسنا نَعترفُ لِقومٍ بِالفضلِ لا نَراهُم وَلا نَعرِفُهُم).۳ سپس نشان داده می‌شود که نجات بنی اسرائیل از آزار مصریان و عبورشان از دریای سرخ با امنیت، همه به خاطر دعا کردنشان به محمد[[ص]] و خاندان او بوده است.۴ همچنین بلایی که در پی گناه آنان در جریان گوساله طلایی بر اسرائیلیان نازل شده بود به خاطر دعایشان به محمد[[ص]] و خانواده او برطرف شد.۵ خود آن گناه نیز پس از اینکه آنها دعا کردند و تعهد دادند که سوگند وفاداری به خاندان محمد[[ص]] را ادا کنند، بخشیده شد.۶ این احادیث تنها تعدادی از موارد بسیاری است که در سراسر کتاب گنجانده شده است.۷

1.. همان، ص۴۲۴، و مفهومی مشابه را ببینید در: ص۲۵۳.

2.. همان، ص۴۲۶-۴۲۷.

3.. همان، ص۴۲۷.

4.. همان، صص۲۴۳-۲۴۶.

5.. همان، صص۲۵۴ به بعد.

6.. همان، ص۲۵۲.

7.. دربارۀ جایگاهی که احادیث مرتبط با بنی اسرائیل توراتی و یهودیانِ صدر اسلام در تشیع دارند، ن.ک:
S. M. Wasserstrom, "The Shīʿīs are the Jews of our Community,” Israel Oriental Studies ۱۴ (۱۹۹۴): ۲۹۷-۳۲۴; U. Rubin, "The Gate of Ḥiṭṭa,” in his Between Bible and Qurʾān: The Children of Israel and the Islamic Self-Image, Princeton ۱۹۹۹, pp. ۸۳-۹۹; and M. M. Bar-Asher, "On Judaism and the Jews in Early Shīʿī Religious Literature,” Peʿamim – Studies in Oriental Jewry ۶۱ (۱۹۹۴): ۱۶-۳۶ (به عبری).


تفسیر امامیه در پژوهش‌های غربی
194

وآل محمد الذین آثَرَهُم الله عزّ وجلّ بِها دونَ سائِرِ الخلق).۱ علاوه بر این، اشتیاق به یافتن حکمتی که خدا برای برگزیدگان خود کنار گذاشته، به منزله سرکشی در برابر خداست: ”این درختی است که هر کس با اجازه خدا از آن بخورد دانش تمام انسان‌‌ها بدون نیاز به یادگیری به او داده می‌شود۲ و کسی که بدون اجازه خدا از آن بخورد ناکام خواهد ماند و در برابر پروردگارش سرکشی کرده است" (وهي شجرة التي مَن تَناوَلَ مِنها بإذن الله عزّ وجلّ اُلهِمَ عِلمَ الأوّلینَ وَالآخرینَ مِن غَیر تَعَلُّمٍ وَمَن تَناوَلَ مِنها بِغَیر إذنِ اللهِ خابَ مِن مُرادِهِ وَعَصی رَبَّهُ).۳ گناه آدم[[ع]] بخشیده نمی‌شود، تا زمانی که او به محمد[[ص]] و فرزندانش، ی. امامان[[ع]]، متوسل می‌‌شود.۴ کوشش آدم[[ع]] و همسرش برای گذشتن از حدود و کسب دانشی که منحصراَ برای دیگران نگه داشته شده بود، یادآور گزارش معروف یهودی در تلمود است از ”چهار تن [حکیم یهودی] که وارد باغ شدند" ـ باغ در اینجا نمادی از محدوده حکمت پنهان است ــ تا آنچه را تنها برای افراد منتخب و خودی مجاز بود بنگرند.۵ البته تفاوتی اساسی بین این دو گزارش وجود دارد. در داستان تلمود، نتیجه این تلاش برای هر یک از چهار نفر متفاوت است. حداقل یکی از آنان ـ رَبّی عقیوا ــ به هدفش دست می‌‌یابد.

1.. تفسیر العسکری، ص۲۲۱.

2.. ترجمۀ تحت‌اللفظی: به او الهام می‌شود.

3.. همان، ص۲۲۲.

4.. همان، صص۲۲۵ و ۳۹۱.

5.. این داستان در بسیاری از منابع تلمودی یافت می‌شود. ترجمۀ انگلیسی که در اینجا نقل می‌شود از ال. یاکوب (L. Jacob) (بر اساس نقل مذکور در تلمود بابلی، حگیگا ۱۴: ۲) است: «رَبّی‌های ما آموخته‌اند که چهار نفر وارد باغی (پَردِس) شدند و آنها اینان بودند: بِن عَزّای، بن زُما، اَحِر [=الیشاع بن آوویا] و رَبّی عقیوا. ربّی عقیوا به آنان گفت: "وقتی به سنگ‌های مرمر خالص رسیدید، نگویید: ”آب، آب!" چون گفته شده: ”هر که به غلط سخن بگوید، پیش روی من قرار نیابد" (مزامیر ۱۰۱: ۷)». بِن عَزّای نگریست و مُرد. کُراسه دربارۀ او می‌گوید: ”در نگاه پروردگار مرگ قدیسانش بزرگ است" (مزامیر ۱۱۶: ۱۵). بِن زُما نگریست و مبتلا شد. کُراسه دربارۀ او می‌گوید: ”آیا شما عسل را یافته‌اید؟ آن قدر که برایتان کافی است از آن بخورید، مبادا زیاده بخورید و آن را برگردانید" (امثال ۲۵: ۱۶). اَحِر نهال‌ها را انداخت. رَبّی عقیوا به سلامتی از آنجا گذشت.»
(L. Jacobs, The Jewish Mystics, London ۱۹۹۰, p. ۲۲).
برای پژوهشی گسترده دربارۀ این داستان، برای مثال، ن.ک:
Y. Liebes, The Sin of Elisha: The Four Who Entered an Orchard and the Nature of Talmudic Mysticism, Jerusalem ۱۹۹۰ (به عبری).

  • نام منبع :
    تفسیر امامیه در پژوهش‌های غربی
    سایر پدیدآورندگان :
    به کوشش محمدعلی طباطبایی و جمعی از پژوهشگران
    تعداد جلد :
    1
    ناشر :
    انتشارات دارالحدیث
    محل نشر :
    قم
    تاریخ انتشار :
    1395
    نوبت چاپ :
    اول
تعداد بازدید : 16962
صفحه از 416
پرینت  ارسال به