شده است: مرکزیت شیعه در جهان. در ارتباط با آیه ۸۷ سوره ۲ (بقره): ”آیا هرگاه رسولی به آن چیزی که دلخواه شما نیست می‌آید، کبر می‌ورزید؟" ( اَفَکُلَّما جاءَکُم رَسولٌ بِما لا تَهوی أنفُسُکُمُ استَکبَرتُم)، تفسیر عسکری برای تقویت ایده پیش‌‌تاریخِ شیعه حدیثی جالب ارائه می‌هد: ”وفاداری به محمد[[ص]] و خانواده محمد[[ص]] مهم‌ترین هدف و برترین مقصود ( الغرض الاقصی والمراد الافضل) است. خداوند هیچ موجودی را خلق نکرد و هیچ پیامبری را نفرستاد مگر با این هدف که آنان را به بیعت با محمد[[ص]] و علی[[ع]] و وارثانش فراخوانَد."^۱ بنابراین پیامبر[[ص]] و خاندانش به عنوان هدف آفرینش دیده می‌‌شوند، محوری که عالم به دور آن می‌چرخد. مجازات‌‌ها و پاداش‌‌های درنظرگرفته‌‌شده برای شخصیت‌‌های توراتی، از آدم[[ع]] گرفته [[تا متأخران]]، با توجه به پذیرش یا ردشان نسبت به اعتقادات شیعی توضیح داده شده‌‌اند. شایان ذکر است که این گزارش که آدم[[ع]] را گناهکار به تصویر می‌کشد، با اصل عصمة همخوانی ندارد. این گونه ناآگاهی از این قبیل تناقض‌ها هم از ویژگی‌های دیگرِ آثار امامی قبل از غیبت است.^۲ تفسیرِ ارائه‌‌شده برای گناه نخستین آدم[[ع]] در تفسیر عسکری می‌تواند نشانگر این گرایش باشد. ماهیت گناه آدم[[ع]]، طبق نظر برخی مفسران شیعی، حسادت او به خاندان پیامبر[[ص]] و امتناع او از سوگند وفاداری نسبت به آنها است.^۳ این گناه بخشیده نشد تا هنگامی که آدم[[ع]] توبه کرد و به وفاداری به آنها ملتزم شد. اما گناه آدم و حوا، طبق حدیثی که در تفسیر عسکری آمده این بود که از درخت معرفت خوردند، درحالی‌‌که از آن منع شده بودند ـ همان گونه که از شرح صریح ماجرا در خود تورات و قرآن هم برمی‌آید. نزدیک شدن به درخت معرفت با دست‌‌اندازی به منطقه ممنوعه مقایسه شده است، یعنی تلاش برای به چنگ آوردن دانشی که خدا منحصراَ برای برگزیدگان خودش ـ که همانا محمد پیامبر[[ص]] و فرزندانش[[ع]] هستند ــ نگه ‌داشته است: ”درخت دانشْ محمد و خاندان او [هستند] که خدا آنان را بر تمام آفریدگانِ دیگر برتری داده است" (شجرة علم محمد

نخستین بین رویکردهای متعارض درباره الوهیت علی وجود داشته است. مؤلفِ تفسیر عسکری نظر خود را ـ که ردی صریح بر آموزه‌‌های غلو درباره امامان است ــ در هیئت یک حدیث قدسي اعلام می‌کند که در آن آمده است که به واسطه فرشته مقرّب، جبرئیل، به پیامبر[[ص]] گفته شد: ”بدانید که من عمیقا از کسی که خود را شبیه من سازد و الوهیت مرا ادعا کند، بیزارم" ( اِعلَموا اَنَّ أبغَضَ الخلقِ إليَّ مَن تَمَثَّلَ بي وَدَعا ربوبیّتي).^۱ طبق نظر مؤلف، راه درست میانه‌‌روی بین دو حدّ اغراق (غلوّ) و کم‌‌گذاری ( تقصیر) است. این مفهوم سپس با حدیثی منسوب به عسکری[[ع]] مورد تأکید قرار می‌گیرد. عسکری[[ع]] در تفسیر اصطلاح قرآنی الصراط المستقیم (راه راست) می‌گوید که راه راست به دو شاخه تقسیم می‌‌شود، یکی برای این دنیا و دیگری برای آخرت. آن که مربوط به این دنیاست ”به حد غلوّ نمی‌‌رسد و بالاتر از تقصیر می‌‌ایستد" ( فأما الطریق المستقیم في الدنیا فهو ما قَصَّرَ عَن الغُلُوّ وَارتَفَعَ عَنِ التَّقصیر).^۲

۴-۲. پیش‌‌بودِ شیعه و مرکزیت شیعه در جهان

یکی از مفاهیم بنیادین شیعه باور به پیش‌‌بودِ شیعه، هم در جهان‌‌های ازلی و هم در این جهان، در زمانی قبل از زمان ظهور تاریخی شیعه است.^۳ تفسیر عسکری که به طرز بارزی در خط فکریِ افسانه‌ای  اسطوره‌‌ای است، احادیث بسیاری در بر دارد که در آنها مفهومِ پیش‌‌بود دیده می‌‌شود. بااین‌‌حال احادیث مربوط به پیش‌‌تاریخِ شیعه رایج‌‌تر از احادیث مربوط به وجود ازلی آن است. بنابراین، برای مثال، انتخاب محمد پیامبر[[ص]] توسط خدا ـ که منجر به پیمان‌‌گیری برای وفاداری به خانواده او شد ــ در نوشته‌های شیعی به مثابه حقیقتی معرفی می‌شود که از آغاز آفرینش برای همگان معلوم بوده است. علاوه بر این تصور وجود پیشاتاریخی شیعه، در تفسیر عسکری برای بنیان نهادن باورداشتِ مهم دیگری استفاده