این نشان می‌دهد که او خداست؛ او با نمودن خود در قالب موجودی با صفات مخلوقات ضعیف، آنها [[=مردم]] را گیج کرده و آزموده است تا او را تصدیق کنند و اعتقادشان به او از سر اختیار باشد ( فقالَ الرَّجُلُ: یَا ابنَ رسولِ اللهِ إنَّهُم یَزعُمُونَ أنَّ عَلیّاً لمّا أظهَرَ مِن نَفسِهِ المُعجِزاتِ التي لا یَقدِرُ عَلیها غَیرُ اللهِ تَعالی دَلَّ ذلِکَ عَلی أنَّهُ اِلهٌ، وَلمّا ظَهَرَ لَهُم بِصفاتِ المُحدِثینَ العاجِزینَ لَبَّسَ بِذلِکَ عَلَیهِم وَامتَحَنَهُم لِیَعرفُهُ وَلِیکونَ ایمانُهُم بِهِ اختیاراً مِن اَنفُسِهِم).^۱

نکته جالب دیگر ملاحظه‌ای منسوب به رضا[[ع]] است که دارای نکات مفیدی درباره شرایطی است که مبالغه در دین (غلوّ) در آن ریشه دارد. این ملاحظه مبتنی بر این فرض است که مرز بین قدیس‌نگاری و خداانگاری بسیار باریک است و عبور از اولی به دومی بسیار محتمل است:

این افراد وقتی که دیدند امیر مؤمنان [علی][[ع]] مؤمنی^۲ بوده که خدا او را گرامی داشته تا شکوه خود را جلوه‌‌گر سازد و برهانش را اقامه کند، این طور پنداشتند که برای خدا سَبُک است که علی را فقط بنده‌‌اش قرار دهد؛ آنها علی را بسیار بالاتر بردند از اینکه خدا رب او باشد و او را با نامی غیر از نام خودش خواندند. ازاین‌‌رو، او [=علی] و پیروان و طرفدارانش آنها را [از این کار] منع می‌کردند ( فَکذلِکَ هؤلاءِ وَجَدوا اَمیرَ المؤمِنینَ علیه السّلامِ عَبداً اکرَمَهُ اللهُ لِیُبَیِّنَ فَضلَهُ وَیُقیمَ حُجَّتَهُ فَصَغُرَ عندَهُم خالِقُهُم اَن یَکونَ جَعَلَ عَلیاً لَهُ عَبداً وَاکبَروا عَلیاً اَن یَکونَ اللهُ عَزَّ وَجَلَّ لَهُ رَبّاً فَسَمَّوهُ بِغَیرِ اسمِهِ فَنَهاهُم هُوَ وَأتباعُهُ مِن أهلِ مِلَلِهِ وَشیعَتِهِ).^۳

در مقابل این دیدگاه، این حدیث تفسیر دیگری را پیشنهاد می‌‌کند؛ بدین شرح که قدرت فراطبیعی علی[[ع]] و فرزندانش، یعنی امامان، یک ویژگی ذاتی نیست، بلکه منبع آن تنها خداست. پس اگرچه بسیار مشکل است که با دقت مشخص کنیم که گفت‌‌وگوی عرضه‌‌شده در این حدیث دقیقا در چه شرایط زمانی و مکانی‌‌ای انجام گرفته است، نباید آن را صرفا یک بحث کلیشه‌ای به حساب آورد. به نظر می‌رسد این روایت بازتاب تنشی باشد که در تشیع

وَأنّهُ هُوَ اللهُ رَبُّ العالمَینَ).^۱ در ادامه این حدیث واکنش تند رضا[[ع]] نسبت به این رویکرد توصیف می‌‌شود: ”وقتی رضا[[ع]] این کلمات را شنید، ترسان و لرزان و عرق‌‌ریزان گفت: خدا فراتر از آن است که متجاوزان و ناباوران می‌گویند" ( فَلمّا سَمِعَها الرضا علیه السلام اِرتَعَدَت فَرائِصُهُ وَتَصَبَّبَ عَرَقاً وَقال: سُبحانَ اللهِ عَمّا یَقولُ الظالمون وَالکافِرون).^۲

حدیث با این پرسش ادامه می‌یابد: ”آیا علی [انسانی] نبود که غذا می‌خورد، می‌نوشید، ازدواج می‌کرد و سخن می‌‌گفت، و علاوه بر اینها آیا مانند مؤمنی تائب و فروتن متواضعانه در پیشگاه خدا به نماز نمی‌ایستاد؟ آیا کسی که چنین اوصافی دارد خداست؟"^۳ سپس برای رد الوهیت علی[[ع]] به رفتارها و ویژگی‌هایی از او اشاره می‌‌شود که ثابت می‌‌کنند او متفاوت از دیگران نبوده است. این حدیث سپس در نکوهش آنهایی که با چنین ادله پوچی به الوهیت علی[[ع]] باور داشتند به اینجا می‌‌رسد: ”اگر این ـ یعنی علی، با داشتن این ویژگی‌‌های انسانی ــ خداست، پس هر یک از شما نیز خدا است."^۴

استفاده زیاد از چنین برهانی نشان از آگاهی نسبت به دیدگاه‌های شایع در حلقه‌‌های غلات دارد. این حلقه‌‌ها معتقد به الوهیت علی[[ع]] بودند، درحالی‌‌که به‌‌وضوح بین ماهیت انسانی او ( ناسوت)، که معتقد بودند با آن اعمال بشری‌اش را انجام می‌داد، و ماهیت الهی او ( لاهوت) تمایز قائل بودند؛ همان‌‌گونه که مسیحیان نیز در منازعات اولیه‌‌شان درباره سرشت مسیح[[ع]] چنین تمایزی را مطرح می‌کردند. آنان این واقعیت را که علی[[ع]] رفتار بشری داشته در تناقض با الوهیت او نمی‌‌دیدند، بلکه نشانگر وجه انسانی او می‌‌دانستند.

نزاع درباره وجوه مختلف سرشت علی[[ع]] و رابطه بین قدرت‌های جادویی او با الوهیتش، در ادامه همان روایت به‌‌وضوح نمود می‌یابد:

آن مرد^۵ گفت: ای پسر رسول خدا، آنان ـ ی. غلات ــ مدعی هستند که چون علی معجزاتی دارد که غیر از خدای متعال کسی قادر به انجام آنها نیست، پس