المسلمین دینهم بتأویلاته في علي وأولاده لکي یعتقدوا فیه ما اعتقد النصاری في عیسی)."۱ بنابراین بغدادی از این نزدیکی مشهود بین نگاههای مسیحی به عیسی و نظایر شیعیاش درباره علی و فرزندانش ـ که در حدیث پیشگفته از تفسیر عسکری هم مشخص است ــ آگاه بوده است.۲
کمی جلوتر در خبری از تفسیر عسکری به سخنی منسوب به علی[[ع]] برمیخوریم که شبیه همان سخن منسوب به امام رضا[[ع]] است:
امیر مؤمنان [=علی] گفت: درباره ما تا حد پرستش اغراق نکنید، به جز آن هر چه میخواهید بگویید... برحذر باشید از اغراق آن گونه که مسیحیان عمل کردند چرا که من از اغراقگران بیزاری میجویم (وقال امیر المؤمنین علیه السلام: لا تتجاوزوا بنا العبودیة، ثم قولوا ما شئتم ولن تبلغوا؛ وإیاکم والغلوّ کغلوّ النصاری فإنّي بريء من الغالین).۳
علی بن موسی الرضا[[ع]] در پاسخ به فردی که از او درباره فهم درست از صفات خدا راهنمایی خواست، برای مثال میگوید که خدا ”به حواس ادراک نمیشود، با انسان مقایسه نمیشود... در قضاوت اشتباه نمیکند" ( لا یُدرَکُ بِالحَواسِّ ولا یُقاس بِالنّاسِ... وَلا یَجورُ في قَضیَّتِهِ...)۴ و چند صفت دیگر را نیز، که در الهیات اسلامی معمولا خدا را با آن صفات تعریف میکنند، برمیشمرد. آن مرد با شنیدن کلمات امام میگوید: ”مردمی هستند که ادعا میکنند هواخواه شمایند و میگویند که همه اینها صفات علی[[ع]] است و اینکه او خدا و پروردگار عالمیان است" (فإنَّ مَعي مَن یَنتَحِلُ موالاتَکُم وَیَزعُمُ أنَّ هذِهِ کُلَّها صِفاتُ عَليٍ عَلیه السلام
1.. عبد القاهر البغدادی، کتاب الفَرق بین الفِرَق، تص. ف. حِتّی (قاهره ۱۹۲۴)، ص ۱۳۳؛ ترجمۀ انگلیسیِ جملۀ عبد القاهر بغدادی از منبع زیر است:
A. S. Halkin, Moslem Schisms and Sects (Al-Fark bain al-Firak) Being the History of the Various Philosophic Systems Developed in Islam by Abū Manṣūr ʿAbd al-Ḳāhir ibn Tāhir al-Baghdādī (d. ۱۰۳۷), vol ۲, Tel Aviv ۱۹۳۵, part ۲, pp. ۴۴-۴۵.
2.. See also: M. M. Bar-Asher and A. Kofsky, "The Theology of Kitāb al-usūs. An Early Psedepigraphic Nusayrī Work,” Rivista degli Studi Orientali ۷۱ (۱۹۹۸) ۷۷-۸۱.
3.. تفسیر العسکری، ص۵۰.
4.. همان، ص۵۱.
