157
تفسیر امامیه در پژوهش‌های غربی

جادویی ( لَوح)، و طومار (صَحیفَة) یا مجلد (مصحف) مُهروموم‌‌شده شامل تمام دانش آینده در اختیار داشت که از فاطمه[[س]] به ارث برده بود که اندازه‌‌اش سه برابر قرآن بود.۱ جعفر[[ع]] پس از وفاتش، در نظر شیعیان، تبدیل به راهنمایی همیشگی شد که معنای صحیح قرآن را، همان گونه که در تفسیر معتبر او (تأویل) بیان شده است، در اختیار داشت. دانش و بینش فوق‌‌العاده او افسانه شد.

جعفر صادقِ تاریخی، در مدینه به سال ۸۰/۶۹۹ یا ۸۳/۷۰۳ زاده شد. او پسر محمد باقر[[ع]] (د. ۱۱۴/۷۳۲ یا ۱۱۷/۷۳۵)، امام پنجم شیعیان، و امّ فَروَه، نواده ابوبکر (د. ۱۳/۶۳۴)، بود. اندکی پیش از قیام عمویش زید بن علی در سال ۱۲۲/۷۴۰ جعفر[[ع]] به عنوان ششمین امام شیعه شناخته شد. او نه در دوران انتقال قدرت از امویان به عباسیان نقش سیاسی فعال داشت و نه از قیام ناموفقِ ابراهیم بن عبدالله در سال ۱۴۵/۷۶۲ حمایت کرد، بلکه در عوض زندگی‌‌ای سراسر عالمانه ([[سرشار از]] حِکمَة و مَعرِفَة) را دنبال کرد. او جز مدت کمی که در اواخر عمرش در کوفه گذراند، کاملا در کسوت یک عالم در مدینه زندگی و فعالیت کرد و در سال ۱۴۸/۷۶۵ در همان جا از دنیا رفت. وی در هر دو حلقه شیعی و سنّی تا حد بسیار زیادی به عنوان یک صاحب‌‌نظرِ متقدم در فقه اسلامی و یک راویِ موثقِ حدیث به شمار می‌‌آید. رهبران فکری مسلمانان در زمان او، از قبیل مالک بن اَنَس (د. ۱۷۹/۷۹۶) و واصِل بن عَطاء (د. ۱۳۱/۷۴۸)، در درس‌‌های او شرکت می‌‌کردند و کیمیا‌‌گر معروف جابر بن حَیّان (د. ۲۰۰/۸۱۵؟) از درس‌‌های او در علم کیمیا بهره برده است.۲ مروّجان نهضت شیعه، از

1.. Cf. J. van Ess, Theologie und Gesellschaft im ۲. Und ۳. Jahrhundert Hidschra, ۶ vols. (Berlin: de Gruyter, ۱۹۹۱), I, ۲۷۳-۲۸۲; Encyclopedia Iranica II, s.v. "Apocalyptic in Muslim Iran,” by I. Poonawala.

2.. برای ‌آگاهی از بحث‌های مختلف دربارۀ رابطۀ جعفر صادق[[ع]] و جابر بن حیان ن.ک:
GAS IV, ۱۳۲-۲۶۹; J. Ruska, Arabische Alchemisten II.Ğaʿfar al-Ṣādiq, der sechste Imām (Heidelberg: C. Winter, ۱۹۲۴), ۴۰; J. Ruska, "Jabir ibn Ḥajjān und seine Beziehungen zum Imām Ğaʿfar aṣ-Ṣādiq,” Der Islam ۱۶ (۱۹۲۷), ۲۶۴-۲۶۶; P. Kraus, Jābir ibn Ḥayyān, Contribution à l’histoire des idées scientifiques dons l’Islam, ۲ vols. (Cairo: lmprimerie de l’Institut franҫais d'archéologie orientale, ۱۹۴۲-۴۳), esp. I, ۵۵-۵۷ (Foreword); M. Ullmann, Die Natur und Geheimwissenschaften im Islam (Leiden: Brill, ۱۹۷۲), ۱۹۹; T. Fahd, "Jaʿfar al-Ṣādiq et la tradition scientifique arabe,” in T. Fahd, ed., Le Shiʿisme imāimite (Paris: Presses universitaires de France, ۱۹۷۰), ۱۳۱-۱۴۲; P. Lory, l’élaboration de l’élixir suprême (Damascus: lnstitut franҫais de Damas, ۱۹۸۸), ۱۱-۱۳.

تفسیر امامیه در پژوهش‌های غربی
156

بااین‌‌حال آسیبی که در اثر مناقشه در مورد جانشینی که جعفر صادق[[ع]] برگزیده بود به وجود آمد، باعث شد که او نتواند به طور مؤثری از این دیدگاه درباره امامت حفاظت کند. در ابتدا اسماعیل ـ پسر او از زنی که نوه حسن[[ع]]، نوه پیامبر[[ص]]، بود ــ به عنوان جانشین تعیین شده بود، اما او چند سالی پیش از پدرش از دنیا رفت. فرزند بزرگ‌‌ترش عبدالله، که پس از وفات پدرش بیشتر شیعیان او را جانشین برحق پدر دانستند، تنها چند هفته پس از پدرش زنده ماند و بدون آنکه در ذریه‌‌اش پسری داشته باشد از دنیا رفت. با مرگ عبدالله این بار اکثریت شیعیان پیرو موسی فرزند سوم جعفر[[ع]] شدند که از یک کنیز متولد شده بود. فرزند چهارم، اسحاق، به دلیل مرگ زودهنگامش در سال ۱۵۰/۷۶۷ [[یعنی]] تنها دو سال پس از پدرش نتوانست پیرو جذب کند، درحالی‌‌که محمد، کوچک‌‌ترین فرزند جعفر[[ع]]، هنگامی که پدرش از دنیا رفت هنوز بچه کوچکی بود. دسته کوچکی از پیروان [[جعفر]] بر ادعای خود مبنی بر اینکه اسماعیل جانشین برحق است پای فشردند و مصرانه معتقد بودند که خود اسماعیل و یا فرزندش محمد نمرده‌‌اند و فقط به غیبت رفته‌‌اند. بااین‌‌حال گروه کوچک دیگری، معروف به ناووسیه، معتقد بودند که خود جعفر[[ع]] نمرده است و در غیبت زندگی می‌‌کند.۱

در نهایت بیشتر شیعیان وفات جعفر[[ع]] را پذیرفتند و به او چون راهنمایی همه‌‌چیزدان اعتقاد یافتند، رهبری که حتی در زمان حیاتش برخی با خطابِ خدای‌‌ویژه لَبَّیک ("پروردگارا! آنچه تو فرمایی") به او روی آورده بودند. در اندیشه آنان، جعفر[[ع]] زبان سریانی را به‌‌خوبی می‌‌دانست و نسبت به تمام جزئیات کتب آسمانی، یعنی مزامیر، تورات، انجیل و «صحیفه‌‌های» (صُحُف)‌‌ ابراهیم آگاهی داشت. او نه‌‌تنها زره و عبای پیامبر[[ص]] را، بلکه کتاب‌‌های او را هم به ارث برده بود، و دارای دانشی بسیار بالا در فقه بود. او همه چیز را می‌‌دانست، حال یا از طریق دانستن اسم اعظم خدا یا از طریق روشن‌‌شدگی با ستونی از نور که خداوند در جوانی‌‌اش مقابل او نهاده بود. او یک نسخه سرّی (جَفر، سفید یا قرمز)، لوحی

1.. EI۲, s.v. "Nāwūsiyya,” by W. Madelung.

  • نام منبع :
    تفسیر امامیه در پژوهش‌های غربی
    سایر پدیدآورندگان :
    به کوشش محمدعلی طباطبایی و جمعی از پژوهشگران
    تعداد جلد :
    1
    ناشر :
    انتشارات دارالحدیث
    محل نشر :
    قم
    تاریخ انتشار :
    1395
    نوبت چاپ :
    اول
تعداد بازدید : 18602
صفحه از 416
پرینت  ارسال به