(۱۰۸۶ق)، ^۱ عهدنامه مالك أشتر (۱۰۹۴ق)، ^۲ توحيد مفضّل (۱۱۱۰ق) ^۳ و ... .

سهم خاندان خوانسارى در نهضت ترجمه

در قوام و سرعت بخشيدن به نهضت ترجمه حديث، بايد سهم بزرگى براى خاندان خوانسارى ـ يعنى آقا جمال (م۱۱۲۲ق) و آقا رضى (م۱۱۱۳ق) ـ قائل شد؛ چرا كه اين دو برادر، ده اثر حديثى (در حجم تقريبى پانزده جلد) را به فارسى برگرداندند و از اين جهت، تأثير قابل ملاحظه اى بر معاصران خود داشتند.
آثار ترجمه شده توسط آقا جمال خوانسارى بدين قرارند:
۱ . شرح و ترجمه غررالحكم؛
۲ . ترجمه الفصول المختارة ؛
۳ . ترجمه مفتاح الفلاح؛
۴ . شرح و ترجمه دعاى صباح؛
۵ . شرح و ترجمه احاديث طينت ؛
۶ . ترجمه داستان طِرِمّاح؛
۷ . ترجمه صحيفه سجّاديه. ^۴
آثار ترجمه شده توسط آقا رضى خوانسارى نيز عبارت اند از:
۱ . ترجمه و شرح حديث حمّاد؛
۲ . ترجمه و شرح حديث بيضه؛
۳ . ترجمه نهج الحق .
انگيزه اى كه آقا جمال براى ترجمه برخى آثار برمى شمارد، همان همگانى نمودن و

در عصر نهضت ترجمه گرفته، تا ترجمه متون دينى قرآن و حديث به زبان هاى غير عربى.
گرچه نخستين ترجمه هاى فارسى كتب حديث ، در قرن ششم صورت گرفته است (يعنى ترجمه بصائر الدرجات ، توسط اياز بن عبداللّه ، به سال ۵۷۹ق) ^۱ ، ليك نهضت برگردان كتب حديث به زبان فارسى، به عصر صفويه باز مى گردد.
برخى از مهم ترين آثار ترجمه شده در اين عصر، عبارت اند از: اربعين حديث (۹۲۷ق)، ^۲
جزيره خضرا (۹۴۰ق)، ^۳ الإحتجاج (۹۴۹ق)، ^۴ نهج البلاغة (۹۵۰ق)، ^۵ مُهَج الدعوات (۱۰۳۲ق)، ^۶ أربعين شيخ بهايى (۱۰۵۵ق)، ^۷ صحيفه سجّاديه (۱۰۵۹ق)، ^۸ توحيد مفضّل (۱۰۶۵ق)، ^۹ عيون أخبار الرضا (۱۰۶۵ق)، ^۱۰ اقبال (۱۰۷۰ق)، ^۱۱ صحيفه سجّاديه (۱۰۷۳ق)، ^۱۲ صد كلمه جاحظ (۱۰۷۴ق)، ^۱۳ توحيد مفضّل (۱۰۸۰ق)، ^۱۴ صحيفه سجّاديه (۱۰۸۳ق)، ^۱۵ مصباح المتهجّد