در مقابل ، گروهِ ديگرى ، احتمال وضع و دسّ در مجموعه هاى حديثى را منتفى نمى دانند و «علم رجال» را براى پالايشِ حديثِ درست از نادرست ، لازم مى شمرند . اين نظر عالمان اصولى است .
هر يك از اين دو رأى ، آراى جزئى ترى در خود نهفته دارد .
در اين مقاله به بررسى اين دو نظريه پرداخته و آنها را مورد نقد قرار مى دهيم و سپس به طرح راه پيشنهادى مى پردازيم . از اين رو ، مباحث اين نوشته در سه بخش عرضه مى گردد .

يك : رأى اخبارى ها

اَخباريگرى به عنوان يك تفكر و مكتب فكرى ، از زمان ملاّ محمد امين اِسترآبادى (م ۱۰۳۳ق) شكل گرفت . اصطلاح «اَخبارى» در برابر «اصولى» قبل از ملاّ امين استرآبادى ، در كلام شهرستانى (م ۵۴۸ ق) در كتاب «الملل والنحل » آمده است . وى علماى اماميه را به دو دسته اخبارى و اصولى تقسيم مى كند . ^۱
همچنين علاّمه حلّى (م ۷۲۶ ق) اين تقسيم را به كار گرفته و شيخ طوسى (م ۴۶۰ق) و سيد مرتضى (م ۴۳۶ ق) را در زمره اصوليان به حساب مى آورد . ^۲
در كلام قُدَما مانند شيخ مفيد (م ۴۱۳ ق) ، سيد مرتضى و شيخ طوسى ، تعبير «المتعلقين بالأخبار» ^۳ و «أصحاب الحديث» ^۴ و «المتمسكين بالأخبار» ^۵ به كار رفته است .
اخباريان ، مسلك خود را به قدماى شيعه نسبت داده و شخصيت هايى چون شيخ

گام نخست

نخست بايد ضوابط و قواعد اين سه محور تحقيق شود و سپس بر يكايك احاديث ، تطبيق گردد . در كتب «علم حديث» ، محور نخست ، به تفصيل ، مورد پژوهش و تحقيق قرار گرفته و «قواعد رجالى» و «علم رجال» ، عهده دار آن است . ليكن دو محور ديگر به گونه اى منسجم و ضابطه مند ، مورد توجه نبوده اند . در محور اول نيز با اين كه مباحث زيادى از قبيل : تنويع حديث ، معيار وثاقت ، توثيقات اجمالى ، الفاظ جرح و تعديل ، تمييز مشتركات ، اصحاب اجماع ، قراين اعتبار سند و . . . در كتب «علم حديث» متداول است ، اما بحثِ عام تر و كلى تر يعنى بررسى راه هاى ارزشيابى اتصال سند ، كمتر مورد درنگ بوده است .
به عبارت ديگر ، محورهاى ياد شده بالا ، مباحث درجه دوم اند ؛ زيرا در رتبه نخست ، بايد معلوم گردد كه شارع ، چه راهى را براى ارزشيابى اسناد منسوب به خود ارائه داده است و عُقلا از چه راه هايى تبعيت مى كنند و آيا شيوه شرع و عُقلا يكى است يا با يكديگر تفاوت دارد ؛ آنگاه به محورهاى پيش گفته پرداخته شود .
در اين مقاله ، همت بر آن است كه از اين مسئله عام و كلى در باب شيوه هاى مستندسازى و ارزشيابى حديث ، سخن رود . بر اين اساس ، در اين گفتار ، از كليات بحث مى شود و اصل راه ها و شيوه ها مورد نقد و نظر قرار مى گيرد .

دو ديدگاه

در مورد ارزش سندى احاديث و بررسى اتصال آن به معصوم ، دو ديدگاه كلى وجود دارد . گروهى معتقدند كه به اين گونه بررسى ها نيازى نيست و حاجتى به «علم رجال» نمى باشد ؛ زيرا روايات كتب اربعه و برخى ديگر از منابع حديثى ، بدون ترديد معتبر است ، و جايى براى كند و كاو نيست . اين رأى به محدّثان و اخبارى ها منسوب است .