( ۴ )

حال ، پس از بيان ضرورت ها در علم حديث ، طرح تدوين مجموعه اى در «علم الحديث» همراه با پاره اى توضيحات ارائه مى گردد .
اين مجموعه مشتمل بر يك مدخل و چهار بخش است :

مدخل :

۱ . حُجيّت سنّت پيامبر صلى الله عليه و آله و ائمه عليهم السلام .
۲ . جايگاه حديث در دين شناسى و نسبت حديث با قرآن .

بخش يك : تاريخ حديث

۱ . اهتمام به حفظ و كتابت حديث .
۲ . منع حديث ، انگيزه ها و زيان ها .
۳ . پژوهشى در اصول اربعمأة .
۴ . دورؤ جمع و تبويب « كتب اربعه» .
۵ . دورؤ تدوين مجموعه هاى حديثى (دورؤ صفويه) .
۶ . راه هاى تحمّل و فراگرفتن حديث (از قبيل : سماع ، قرائت ، املاء و . . .) .
۷ . شيوه هاى نقل حديث (از قبيل : نقل به الفاظ ، نقل به معنا ، ترجمه و . . .) .
۸ . تعامل اهل سنّت و شيعه در جمع و تدوين حديث .
۹ . اصطلاحات علم حديث .

بخش دو : كتابشناسى كتب حديث

در اين بخش به معرفى كتب حديثى پرداخته مى شود و پيرامون هر كتاب ، اطلاعات جامع و متنوّعى بيان مى گردد (آن گونه كه پيش از اين گذشت) .

به دنبال نخواهد داشت .
با اين كه اين بخش از اهميت ويژه برخوردار است ، امّا از جهت تحقيق و پژوهش از بخش هاى ديگر علم حديث عقب تر است . نوشته هاى مستقل و جامع در اين زمينه بسيار اندك است . قواعد و روش هاى فهم حديث را بايد از لابه لاى تعليقه ها ، شرح ها ، مباحث اصولى و استنباط هاى فقهى استخراج كرد . اين قسمت از علم حديث با دانش اصول ، مشتركات فراوان دارد ، موضوعاتى از قبيل تعادل و تراجيح ، ظواهر و مباحث الفاظ از اين دسته اند .
با اين كه بسيارى از مباحث علم اصول در اين قسمت از علم حديث كاربرد دارد ، اما نمى تواند جايگزين بحثى جامع ، منسجم و منطقى در علم حديث در زمينؤ دراية الحديث گردد ، زيرا :
۱ ـ مباحث علم اصول عمدتاً در راستاى حل مشكلات فقيه است و فقيه ، تنها در محدودؤ احكام به كاوش و بحث مى پردازد . لذا روايات تفسيرى ، طب و بهداشت ، آداب و رسوم ، اخلاقيات ، معارف و . . . مورد نظر فقيه نبوده اند و علم اصول هم به حل مشكلات اين بخش از روايات نپرداخته است .
۲ ـ برخى مباحث موثّر در فهم حديث ، جايگاهى در علم اصول نداشته و ندارد ؛ از قبيل : نقل به معنا ، تقيه ، تعارض حديث با عقل و علوم تجربى و . . . .
البته اين عنوان ها مى تواند جايگاهى منطقى در علم اصول داشته باشد ، اما آنچه اكنون وارث آنيم ، چنين نيست .
با توجه به اين دو نكته ضرورت پرداختن مستقل به مباحث «فقه الحديث» ، قابل انكار نيست .
همان گونه كه اشارت رفت ، براى تدوين مجموعه اى عميق در اين زمينه ، علم اصول ، فقه و تعليقه ها و شرح هاى انديشمندان بر كتب حديث و روايت ، بهترين مرجع و منبع هستند .