277
حديث پژوهي

را كه برخى از سخنان بدان اشاره دارد ، در حيات پيشوايان دينى نمى توان سراغ گرفت . حضور زنان در عرصه هاى تعليم ، ۱ فعاليت هاى اجتماعى ، ۲ پيكارها و نبردها ۳ در جامعه اسلامى آن روزگار ، آشكارا به چشم مى خورد .

۳ . جعل و تحريف

تأثير فرهنگ هاى غير دينى و مسئله جعل و تحريف ، در بررسى احاديث جايگاهى ويژه دارد . از آنچه در طول چند قرن بر حديث گذشته نبايد بى اعتنا گذشت ؛ چه بسا در پژوهش ها معلوم گردد كه پاره اى از آنچه ما از دين مى شناسيم ، غير دينى است ، و در خلال قرون ، از فرهنگ هاى ديگر به فرهنگ ما سرايت كرده است . در اين جا به برخى نمونه ها اشاره مى شود :
يك . طبرى ، خطيب بغدادى ، ابن عساكر و راغب اصفهانى آورده اند كه وقتى خبر مرگ رقيه ، دختر پيامبر صلى الله عليه و آله ، به وى رسيد ، فرمود : «الحمد للّه ! دفن البنات من المكرمات ؛ ۴ سپاسْ خدا را ! به گور كردن دختر ، نشانه بزرگوارى است» . همچنين فرمود : «نعم الختن القبر ؛ قبر ، خوبْ دامادى است!» .
دو . ابوهريره از پيامبر نقل كرده كه «شومى در سه چيز است : مَركب و زن و خانه» . اين از مَثَل هاى رايج قبل از اسلام بود ، و عايشه بدان اعتراض كرد كه پيامبر فرمود : «اهل جاهليت چنين مى گفتند» . راوى ، اين قسمت از سخن پيامبر را نقل نكرده است . ۵

1.«زنان ، تحصيلات و برداشت هاى دينى» ، مجله پيام زن ، شماره ۲۲ ، ص ۲۷ ـ ۲۶ .

2.«مشاغل زنان در عصر رسالت» ، همان ، شماره ۴۰ ـ ۳۸ .

3.ابن سعد ، الطبقات الكبرى ، ج ۸ ، ص ۴۱۵ .

4.آلبانى ، محمدناصرالدين ، سلسلة الأحاديث الضعيفة والموضوعة ، ص ۲۲۰ ـ ۲۱۱ .

5.زركشى ، بدرالدين ، الإجابة لإيراد مااستدركته عائشة على الصحابة ، ص ۱۱۷ ـ ۱۱۴ .


حديث پژوهي
276

از اين گزارش اجمالى چنين بر مى آيد كه تصوير قرآن از زن ، معقول و قابل دفاع است . از اين رو ، بايد تمام احاديث و روايات و نيز برداشت هاى عالمان دينى ، از اين آهنگِ كلّى فراتر نرود و با آن ، مغايرت نورزد .
پيامبر و امامان فرموده اند : گفته هاى نقل شده از ما را بر قرآنْ عرضه داريد ، و اگر مغايرت داشت ، آنها را كنار گذاريد . ۱

۲ . نگاه جمعى به سنت

در مطالعات دينى بايد مجموعه سخنان و سيره عملى پيامبر و پيشوايان دينى را گرد آورد و آن گاه به استنباط و استخراج آرا پرداخت . تجزيه كردن روايات ، نارواست . همچنين در نظر نياوردن سيره عملى پيامبر و امامان ، لغزشى بزرگ است . براى نمونه ، اگر در احاديثى از مشورت با زنان نهى شده ، در روايت هاى ديگر تصريح شده است كه با زنان نادان مشورت نشود . پس اگر زنى خِردش آشكار شد ، مى توان با او به شور نشست ؛ و اين ، قاعده اى عقلايى است . در روايت هاى ناظر به مشورت درباره مردان نيز اين قيود به كار رفته است : «با مرد خردمند مشورت كنيد» . ۲
همچنين در سيره رفتارى هيچ يك از امامان و رسول خدا ، تحقير و اهانت و تنبيه بدنىِ زن را سراغ نداريم : ما ضرب رسول اللّه امرأة . ۳
نگاه جمعى به فرهنگى كه در طول حدود سه قرن شكل گرفته ، امرى لازم است . در پرتو اين نگاه ، بسيارى از سخنان ، يكديگر را شرح و تفسير مى كنند . نيز در پرتو سيره هاى رفتارى ، نادرستى پاره اى از سخنان بازشناخته مى شود . مثلاً خانه نشينى زن

1.بحار الأنوار ، ج۲ ، ص ۲۲۷ ، ح ۵ ؛ كشى ، ابو عمرو ، اختيار معرفة الرجال ، ص ۲۲۲ ، ش ۴۰۱ ؛ وسائل الشيعة ، ج ۱۱ ، ص ۳۸۸ ، ح ۹ .

2.وسائل الشيعة ، ج ۱۴ ، ص ۲۰۱ ، ح ۷ و ۳ .

3.سنن ابن ماجة ، ج ۱ ، ص ۶۳۸ .

  • نام منبع :
    حديث پژوهي
    سایر پدیدآورندگان :
    مهدی مهریزی
    تعداد جلد :
    3
    ناشر :
    انتشارات دارالحدیث
    محل نشر :
    قم
    تاریخ انتشار :
    1381
    نوبت چاپ :
    اول
تعداد بازدید : 6382
صفحه از 462
پرینت  ارسال به